Tranh cãi về bãi bỏ quyền sở hữu trí tuệ vaccine Covid-19

Cả hai phe phản đối và ủng hộ bãi bỏ quyền sở hữu trí tuệ đối với các loại vaccine phòng Covid-19 đều đưa ra những lí lẽ "thuyết phục". Tuy nhiên, cuộc tranh cãi vẫn ngày một tăng nhiệt khi khủng hoảng Covid-19 ở các nước nghèo đang trầm trọng hơn.

Chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden mới đây thông báo sẽ phối hợp với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) để đàm phán một thỏa thuận ngừng quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) liên quan đến các vaccine phòng Covid-19, một động thái bất ngờ đảo ngược so với quan điểm trước đây.

Lí lẽ cho việc bãi bỏ rất đơn giản: Bãi bỏ quyền SHTT có thể cho phép thêm nhiều công ty tham gia vào sản xuất vaccine Covid, nới lỏng tình trạng thiếu hụt và giúp đẩy nhanh mục tiêu chủng ngừa trên toàn thế giới. Trong khi đó, phe phản đối cho rằng việc tước đi quyền sở hữu trí tuệ từ các nhà sản xuất vaccine cũng giống như trừng phạt họ và không khuyến khích những khoản đầu tư tương tự trong tương lai. Phe này cũng cho rằng, việc bãi bỏ SHTT không giúp giải quyết được nhiều trong vấn đề cung ứng vaccine, bởi tình trạng thiếu hụt phần lớn là do các yếu tố như thiếu nguyên liệu thô, sự phức tạp và yêu cầu chặt chẽ của quy trình sản xuất vaccine.

Tính phức tạp của sở hữu trí tuệ với vaccine

Khi một công ty dược sản xuất một loại thuốc, họ sẽ nộp đơn xin cấp bằng sáng chế. Bằng sáng chế bảo vệ tài sản trí tuệ của họ trong một khoảng thời gian cố định, thường là 20 năm. Sau đó, người khác có thể tạo ra những phiên bản “chia sẻ” (thuốc generic) thường rẻ hơn rất nhiều. Điều đó thật đơn giản. Nhưng khi nói đến vaccine Covid-19 và nhiều sản phẩm dược hiện đại, thì tình hình phức tạp hơn thế nhiều.

Nhân viên tại Công ty Dược BioNTech của Đức làm việc trong một cơ sở sản xuất mRNA ở Marburg, Đức
Nhân viên tại Công ty Dược BioNTech của Đức làm việc trong một cơ sở sản xuất mRNA ở Marburg, Đức

Thứ nhất, một loại vaccine hiện đại thường nằm trong một mạng lưới các quyền SHTT khác nhau, với việc nhà sản xuất vaccine đã mua bản quyền đối với một số thành phần của vaccine đó, hoặc từ các công ty dược, hoặc từ các nhà nghiên cứu.

Hơn nữa, việc thay đổi quy trình để sản xuất một loại vaccine mới là một quá trình khó khăn, dễ xảy ra sai sót, ví dụ như khi một nhà máy chuyển đổi để sản xuất vacine Johnson&Johnson đã làm hỏng hàng triệu liều. Moderna là một ví dụ điển hình ở đây. Vào mùa Thu năm 2020, công ty này đã đưa ra một thông báo nổi tiếng rằng họ sẽ không thực thi bằng sáng chế vaccine Covid-19 của mình. Nhưng bất chấp động thái đó, vẫn không có một liều vaccine Moderna “generic” nào được sản xuất…

Lí lẽ của phe phản đối

Nhiều nhà nghiên cứu sức khỏe toàn cầu, tỉ phú Bill Gates (và quỹ từ thiện của ông) đã phản đối kịch liệt việc bãi bỏ quyền SHTT với vaccine Covid-19, với hai lập luận chính:

Thứ nhất, họ cho rằng xã hội nên muốn các công ty dược phẩm phát minh ra các loại vaccine giống như họ đã làm với bệnh Covid-19 và việc bãi bỏ quyền SHTT sẽ khiến điều đó ít xảy ra trong tương lai hơn, bởi những dự án tương tự sẽ trở thành mục tiêu đầu tư ít hấp dẫn hơn (do có nguy cơ bị bãi bỏ quyền SHTT).

Thứ hai, họ cho rằng việc từ bỏ quyền SHTT sẽ đặt ra tiền lệ đó, mà không cần đẩy nhanh hoạt động sản xuất vaccine. Theo lập luận của Bill Gates, thay vì sở hữu trí tuệ, vấn đề là bí quyết kĩ thuật sâu - tức các chi tiết quan trọng của quy trình sản xuất vaccine. Đây là một vấn đề đặc biệt quan trọng đối với vaccine mRNA mà Pfizer và Moderna tạo ra vì chúng sử dụng một kĩ thuật mới.

Moderna và Pfizer không chỉ biết công thức chính xác của vaccine mà họ sản xuất, mà còn nắm vô số chi tiết về thủ tục để tạo ra chúng thành công, như: Cải tiến thiết bị, cài đặt nhiệt độ, cách khắc phục các sự cố thông thường, các loại hỏng hóc khác nhau và những vấn đề mà chúng chỉ ra... Việc bãi bỏ các biện pháp bảo vệ SHTT sẽ không đồng nghĩa cung cấp thông tin này.

Nhìn chung, ngay cả khi các rào cản pháp lí được giải quyết, vô số rào cản thực tế vẫn còn với việc sản xuất vaccine và tiêm chủng trên thế giới. Nếu việc từ bỏ quyền sở hữu trí tuệ là bước điđầu tiên, điều đó thật tuyệt. Nhưng có rất nhiều bước đi phải thực hiệnnếu chúng ta muốn đánh bại Covid-19 ở mọi nơi trên thế giới.

Minh Ngọc (Tổng hợp)

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Bước tăng tốc cần thiết ở châu Á

Bước tăng tốc cần thiết ở châu Á

Việc Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) đạt đồng thuận về tăng tốc phân phối vaccine ngừa Covid-19, coi đây như một trong những biện pháp chủ chốt để phục hồi kinh tế trong bối cảnh đại dịch, là một bước chuyển cần thiết trong chiến lược chống dịch của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Hệ lụy “cơn khát” tài nguyên của Trung Quốc với khu vực Thái Bình Dương

Hệ lụy “cơn khát” tài nguyên của Trung Quốc với khu vực Thái Bình Dương

Trung Quốc là khách hàng nhập khẩu tài nguyên thiên nhiên lớn nhất của các nước ở Thái Bình Dương, dù tính theo sản lượng hay quy ra giá trị USD.
Thế giới cần kịch bản sống chung với virus SARS-CoV-2

Thế giới cần kịch bản sống chung với virus SARS-CoV-2

B1617 là biến thể SARS-CoV-2 mạnh nhất hiện nay nhưng còn có thể có những biến thể mạnh hơn xuất hiện. Câu hỏi đặt ra là tại sao biến thể này lây lan dễ dàng như vậy và thế giới có thể chung sống “hòa bình” với nó không?...
Khả năng miễn dịch kinh ngạc của vaccine phòng Covid-19

Khả năng miễn dịch kinh ngạc của vaccine phòng Covid-19

Tờ New York Times cho biết, theo hai nghiên cứu mới, khả năng miễn dịch với Covid-19 ở người kéo dài ít nhất một năm, thậm chí có thể là suốt đời, được cải thiện theo thời gian, đặc biệt là sau khi tiêm chủng. Phát hiện này có thể giúp xoa dịu nỗi lo sợ lâu nay rằng khả năng bảo vệ trước virus SARS-CoV-2 sẽ chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn...
“Chứng nhận kĩ thuật số về Covid” - chìa khóa mở cửa châu Âu

“Chứng nhận kĩ thuật số về Covid” - chìa khóa mở cửa châu Âu

Tại châu Âu, tỉ lệ mắc Covid-19 đang giảm rõ rệt, song song với tỉ lệ tiêm chủng vaccine ngừa căn bệnh này đang ngày một gia tăng.

Tin khác

Tại sao nhiều trẻ em ở một số quốc gia mắc Covid-19 và tử vong?

Tại sao nhiều trẻ em ở một số quốc gia mắc Covid-19 và tử vong?
Nhiều nghiên cứu trước đây chỉ ra rằng trẻ em ít có nguy cơ mắc Covid-19 nặng. Nhưng thực tế đang chứng minh rằng tình trạng trẻ em nhiễm virus SARS-CoV-2 đang ngày càng tăng ở Brazil, Indonesia và Ấn Độ...

Israel, Hamas chạy đua giành chiến thắng trước khi đình chiến

Israel, Hamas chạy đua giành chiến thắng trước khi đình chiến
Israel và Hamas biết rằng một cuộc chiến tranh Gaza lần thứ tư, giống như ba lần trước, sẽ có hậu quả như thế nào khi nó tàn phá vùng lãnh thổ nghèo khó của 2 triệu người Palestine. Song, trước khi đi đến một thoả thuận đình chiến, mỗi bên đều nhắm đến thứ mà họ có thể coi là “chiến thắng”...

Loay hoay gỡ “cuộn chỉ rối” Trung Đông

Loay hoay gỡ “cuộn chỉ rối” Trung Đông
Trong diễn biến leo thang được đánh giá là khá bất ngờ, các vụ đụng độ bạo lực giữa cảnh sát Israel và người dân Palestine ở Đông Jerusalem đã biến thành mồi lửa châm ngòi cho một loạt cuộc không kích nhằm vào nhau giữa quân đội Nhà nước Do Thái và lực lượng Hamas của Palestine, đẩy hai bên đến trước nguy cơ của một "cuộc chiến tranh toàn diện”...

Tranh cãi về bãi bỏ quyền sở hữu trí tuệ vaccine Covid-19

Tranh cãi về bãi bỏ quyền sở hữu trí tuệ vaccine Covid-19
Cả hai phe phản đối và ủng hộ bãi bỏ quyền sở hữu trí tuệ đối với các loại vaccine phòng Covid-19 đều đưa ra những lí lẽ "thuyết phục". Tuy nhiên, cuộc tranh cãi vẫn ngày một tăng nhiệt khi khủng hoảng Covid-19 ở các nước nghèo đang trầm trọng hơn.

Mảnh vỡ tên lửa khổng lồ của Trung Quốc sẽ rơi xuống Trái Đất ngày 9/5

Mảnh vỡ tên lửa khổng lồ của Trung Quốc sẽ rơi xuống Trái Đất ngày 9/5
Mảnh vỡ tên lửa lớn nhất Trung Quốc được phóng vào tuần trước dự kiến sẽ trở lại bầu khí quyển vào đêm 8/5 hoặc sáng ngày 9/5, theo các trung tâm theo dõi của châu Âu và Mỹ.
Xem thêm
Mảnh vỡ tên lửa khổng lồ của Trung Quốc sẽ rơi xuống Trái Đất ngày 9/5

Mảnh vỡ tên lửa khổng lồ của Trung Quốc sẽ rơi xuống Trái Đất ngày 9/5

Mảnh vỡ tên lửa lớn nhất Trung Quốc được phóng vào tuần trước dự kiến sẽ trở lại bầu khí quyển vào đêm 8/5 hoặc sáng ngày 9/5, theo các ...
Tỉ phú Bill Gates và Melinda Gates ly hôn

Tỉ phú Bill Gates và Melinda Gates ly hôn

Tỉ phú Bill Gates, đồng sáng lập và cựu CEO của Microsoft, và vợ ông, Melinda Gates, thông báo ly hôn sau 27 năm.
Xác định vị trí tàu ngầm KRI Nanggala-402, toàn bộ thủy thủ thiệt mạng

Xác định vị trí tàu ngầm KRI Nanggala-402, toàn bộ thủy thủ thiệt mạng

Tư lệnh Hải quân Indonesia, Đô đốc Yudo Margono, cho biết tàu ngầm KRI Nanggala-402 đã bị vỡ thành 3 phần, các mảnh vỡ đã được xác định và toàn ...
Bước ngoặt quan trọng với Afghanistan

Bước ngoặt quan trọng với Afghanistan

Quyết định của Tổng thống Joe Biden rút toàn bộ quân đội Mỹ ra khỏi Afghanistan trước ngày tưởng niệm 11/9 sẽ đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong ...
Đàm phán cứu vãn JCPOA: Vạn sự khởi đầu nan

Đàm phán cứu vãn JCPOA: Vạn sự khởi đầu nan

Việc Iran ngày 10/4 thông báo đã bắt đầu đưa vào hoạt động các máy li tâm tiên tiến làm giàu urani với tốc độ nhanh hơn tại nhà máy ...
Mỹ đang đẩy Iran  vào “vòng tay” Huawei

Mỹ đang đẩy Iran vào “vòng tay” Huawei

Người khổng lồ công nghệ cao Trung Quốc Huawei đang tận dụng tốt thỏa thuận đối tác chiến lược 25 năm giữa Bắc Kinh và Tehran để giành được vị ...
Thách thức chờ đợi Tổng thống Mỹ Biden sau “tháng trăng mật” tại Nhà Trắng

Thách thức chờ đợi Tổng thống Mỹ Biden sau “tháng trăng mật” tại Nhà Trắng

Một tháng kể từ khi bước vào Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã ghi dấu với nhiều quyết sách, đường hướng và kết quả rõ rệt. Nhưng các ...
Chính sách của Mỹ với Trung Quốc sẽ ra sao nếu ông Biden thắng cử?

Chính sách của Mỹ với Trung Quốc sẽ ra sao nếu ông Biden thắng cử?

Theo giới phân tích, chính quyền ông Biden sẽ ít đối đầu công khai với Trung Quốc, nhưng bản chất không thay đổi nhiều so với chính phủ tiền nhiệm…
Khai mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 36

Khai mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 36

Sáng 26/6, Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 36 tổ chức theo hình thức trực tuyến khai mạc tại Trung tâm Hội nghị quốc tế Hà Nội. Trên cương ...
Phiên bản di động