Sức sống đờn ca tài tử Nam Bộ

Cải lương có nguồn gốc từ đờn ca tài tử (ĐCTT), một loại hình nghệ thuật diễn xướng của người dân miền sông nước Nam Bộ, được UNESCO vinh danh là “Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại”…

ĐCTT là một dòng nhạc dân tộc ở vùng Nam Bộ, hình thành và phát triển từ cuối thế kỉ XIX, bắt nguồn từ nhạc Lễ, Nhã nhạc cung đình Huế và văn học dân gian. Đây là loại hình diễn tấu có ban nhạc, gồm 4 loại nhạc cụ: Đàn kìm, đàn cò, đàn tranh và đàn bầu (gọi là tứ tuyệt), sau này cách tân thay thế “độc huyền cầm” bằng đàn ghi-ta phím lõm. Tuyệt tác đỉnh cao của ĐCTT là bản “Dạ cổ hoài lang” (ra đời năm 1919) của cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu.

Thời gian dài khi cải lương trải qua biến cố thăng trầm thì ĐCTT Nam Bộ vẫn âm thầm sống, như nguồn huyết mạch chảy trong đời sống dân gian. Hiện nay ĐCTT là “đặc sản” không thể thiếu trong các làng du lịch sinh thái miệt vườn, giao lưu, lễ hội... Du khách khi đến đây đều thật sự bị cuốn hút bởi những ngón đờn điêu luyện hay một giọng ca ngọt ngào mê đắm lòng người. Ngày 5/12/2013, UNESCO đã vinh danh ĐCTT là “Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại”.

suc song don ca tai tu nam bo

ĐCTT xuất phát từ nhu cầu của cộng đồng, phản ánh suy nghĩ, tâm tư, tình cảm của những người dân mở đất phương Nam. Với lối sống cần cù, phóng khoáng, cởi mở, bình dị mà nghĩa hiệp, can trường, hoạt động văn hóa dân gian đặc trưng của vùng đất sông nước miệt vườn này đã trở thành cốt cách của người Nam Bộ.

Là loại hình nghệ thuật được lưu truyền rộng rãi trong dân gian nhưng ĐCTT lại có nguồn gốc từ âm nhạc cung đình. Giới tài tử không lạ gì những bậc thầy đã sáng tạo ra ĐCTT như Nhạc sư Nguyễn Quang Đại (ông ba Đợi - vốn là nhạc quan triều Nguyễn), Trần Quang Quờn (thầy Ký Quờn) hay Lê Tài Khị (Nhạc Khị). Đây là những bậc kì tài, am hiểu sâu sắc về nhạc cổ. Vì thế, chữ “tài tử” trong đờn ca tài tử hàm ý chỉ những người có tài, am hiểu sâu về niêm luật và nhạc cổ.

Hơn nửa thế kỉ gắn bó với ĐCTT, nghệ nhân ưu tú Đặng Hoàng Linh (sáu Lơn) cho biết: “ĐCTT lấy 20 bài bản tổ “làm chánh” với đủ các làn hơi Bắc - Hạ - Nam - Oán. Nhìn tổng thể, ĐCTT có đến mấy trăm bài lớn, nhỏ với đủ các cung bậc cảm xúc hỉ - nộ - ái - ố. Tuy là nền âm nhạc có nguồn gốc từ chốn cung đình nhưng nội dung của ĐCTT lại hết sức giản dị, gần gũi và dễ tiếp thu. Đó là cơ sở để loại hình âm nhạc này “thấm sâu” vào nhận thức của người dân Nam Bộ vốn quen với cuộc sống chân thành, giản dị, phóng khoáng”.

Cách sinh hoạt ĐCTT cũng khá đơn giản, chủ yếu xuất phát từ “cái tình” của những người tài tử với nhau. “Nếu gia đình nào có điều kiện, có thể làm tiệc nhỏ rồi mời những anh em tài tử đến chung vui. Không nhất thiết phải biết nhiều bài bản, chỉ cần có tấm lòng và những am hiểu nhất định về niêm luật, nhịp nhàng là được”, nghệ nhân sáu Lơn nhớ lại.

Vì là món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân và được UNESCO công nhận là văn hóa phi vật thể nên ĐCTT dần tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ.

Bài và ảnh Trần Trọng Triết

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

nho cu do dat ba tri

Nhớ cụ đồ đất Ba Tri

Cụ Nguyễn Thị Từ, 86 tuổi, ở thị trấn Ba Tri, huyện Ba Tri,  tỉnh Bến Tre nói với vẻ đầy tự hào: “Cụ Đồ Chiểu luôn là niềm tự hào cho người dân xứ biển quê tôi bởi cuộc sống thanh bạch, gia tài về thơ văn của ông để lại rất đồ sộ và quý giá cho hậu thế…”.
tu bay sinh ton lien tuong den dai dich covid 19

Từ “Bẫy sinh tồn” liên tưởng đến đại dịch Covid – 19

“Vùng hoa lá bên trái và khu biển hồ mầu xanh bên phải hiện ra chiếc khẩu trang bịt kín khuôn mặt. Hậu quả của sự tàn phá thiên nhiên là con người phải hứng chịu nhiều bệnh tật, mà dịch Covid-19 chính là một trong những di hại đó…”. Đó là một trong những chia sẻ của ông Nguyễn Bá Trình, Tác giả bức tranh sơn dầu được ông đặt tên là “Bẫy sinh tồn”.
truyen day de con chau nho ve cau hat cha ong

Truyền dạy để con, cháu nhớ về câu hát cha ông

Theo chỉ dẫn của một cán bộ văn hóa huyện, chúng tôi tìm đến nhà Nghệ nhân dân gian Lương Thiêm Phú, 82 tuổi, thôn Trang Nà, xã Tình Húc, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh…
co tuong mon the thao tri tue

Cờ tướng - môn thể thao trí tuệ

Thế kỉ V-VI, Cờ vua khởi nguồn từ môn chơi thời cổ ở Ấn Độ có tên gọi là “Chaturanga” có nghĩa là 4 binh chủng quân đội hợp thành: Chiến xa, tượng binh, kị binh và bộ binh.
duyen thong gia

Duyên thông gia

Một ngày đầu thu năm 1980, chị Nguyễn Kim Oanh, sinh năm 1959, nhân viên ngành thương nghiệp huyện Hiệp Hòa (tỉnh Bắc Giang) dẫn chàng công an huyện hơn mình 2 tuổi về nhà “ra mắt” thân mẫu. Chị còn giữ ý, chưa báo cáo với bố và các anh, các chị.

Tin khác

Nghi lễ cầu may của người Sán Chỉ

nghi le cau may cua nguoi san chi
Cộng đồng người Sán Chỉ chiếm 15,4% dân số ở Bình Liêu, tập trung chủ yếu tại xã Húc Động. Trước đây, do sống trong điều kiện tự cung tự cấp là tiền đề người Sán Chỉ tạo ra những sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng đặc sắc. Hoạt động sinh kế gắn liền với nông nghiệp nên hằng năm người Sán Chỉ rất chú trọng đến nghi lễ cầu may.

Người cựu chiến binh có nhiều sáng kiến

nguoi cuu chien binh co nhieu sang kien
CCB Bùi Văn Suề, ở phường Hòa Phát, quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng, dù đã vào tuổi “thất thập cổ lai hy”, nhưng vẫn luôn nêu cao nhiệt tình tâm huyết và có nhiều sáng kiến trong công tác địa phương.

Người phụ nữ khuyết tật nêu gương sáng về ý chí và tài năng

nguoi phu nu khuyet tat neu guong sang ve y chi va tai nang
Chị Nguyễn Thị Lành, 39 tuổi, ở phường Thanh Khê Tây, quận Thanh Khê, TP Đà Nẵng, bị khuyết tật vận động từ nhỏ, bền bỉ phấn đấu phát triển kinh tế gia đình và lập nhiều thành tích xuất sắc về thi đấu cầu lông, thiết thực góp phần tô điểm vườn hoa thể thao của thành phố.  

Giếng làng lưu giữ hồn quê

gieng lang luu giu hon que
Trong tâm thức của người dân nông thôn, giếng làng là biểu tượng mang giá trị tinh thần của làng xã.

Nữ doanh nhân Đinh Thị Anh: Sáng lòng nhân ái trong mùa dịch

nu doanh nhan dinh thi anh sang long nhan ai trong mua dich
            Từ Nhà hàng Bé Anh trên đường Hồ Nghinh phường An Hải Bắc, quận Sơn Trà đoàn ô tô gồm 19 chiếc tỏa đi các quận, huyện trên địa bàn TP Đà Nẵng và một số địa phương ở tỉnh Quảng Nam để hỗ trợ những người nghèo gặp nhiều khó khăn do Covid-19. Gần 1.000 suất quà, với tổng trị giá 300 triệu đồng đã được trao tặng tại nhà cho những người có hoàn cảnh khó khăn.

Tấm gương Đại tá Nguyễn Đình Ngật

tam guong dai ta nguyen dinh ngat
Đại tá Nguyễn Đình Ngật, 91 tuổi, nguyên Chánh Văn phòng Bộ Tư lệnh Quân khu 5, thường trú phường Hòa Thuận Tây, quận Hải Châu (Đà Nẵng), hoạt động cách mạng từ thời kháng chiến chống Pháp, với nhiều công lao, cống hiến trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia.​​​​​​             
Xem thêm
chiem nguong binh minh tren eo gio quy nhon trai nghiem nen thu mot lan trong doi

Chiêm ngưỡng bình minh trên Eo Gió – Quy Nhơn: Trải nghiệm nên thử một lần trong đời

Khoảnh khắc ngày mới lên nơi eo biển trải dài, sóng dập dìu làm loang những tia nắng đầu tiên phản chiếu trên mặt nước là ấn tượng không thể ...
binh thuan cong nhan mui ne la khu du lich quoc gia

Bình Thuận: Công nhận Mũi Né là Khu du lịch Quốc gia

Ngày 24/8, Bộ trưởng Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch Nguyễn Ngọc Thiện ký Quyết định công nhận Khu du lịch Mũi Né, tỉnh Bình Thuận là Khu ...
bat ngo voi thien duong hoa ruc ro khien chi em me man tai sam son

Bất ngờ với thiên đường hoa rực rỡ khiến chị em mê mẩn tại Sầm Sơn

Mỗi dịp hè sang thu về, hoa đua nhau khoe sắc thì cũng là lúc chị em náo nức “bung lụa” dưới những giàn hoa rực rỡ, tươi thắm. Không ...
moi phut ra san cua gareth bale co gia toi 650 trieu dong

Mỗi phút ra sân của Gareth Bale có giá tới... 650 triệu đồng

Theo ước tính của tờ Marca, mỗi phút ra sân của Gareth Bale cho Real Madrid ở mùa giải 2019/20 có giá tới 23.800 euro (tương đương 650 triệu đồng).
messi tro thanh ty phu bong da thu 2 sau ronaldo

Messi trở thành tỷ phú bóng đá thứ 2 sau Ronaldo

Sau Cristiano Ronaldo, Lionel Messi trở thành cầu thủ bóng đá thứ hai trên thế giới cán mốc thu nhập 1 tỷ USD, theo công bố của tạp chí Forbes.
neymar dung truoc nguy co bi cam thi dau 7 tran

Neymar đứng trước nguy cơ bị cấm thi đấu 7 trận

Với hành động đánh nguội Alvaro Gonzalez ở trận PSG thua Marseille 0-1 ở vòng 3 Ligue 1, tiền đạo Neymar có nguy cơ bị cấm thi đấu 7 trận.
con chim se cut chan

Con chim sẻ cụt chân

Hôm nay ngày nghỉ, An được các bạn Quân, Tư rủ đi bẫy chim sẻ. Bẫy Quân mượn của anh mình. Nó biết cách bẫy, Tư có nhiệm vụ kiếm ...
giot nuoc mat muon mang

Giọt nước mắt muộn màng

“Ông đi đâu đấy? Chắc ông lại sang sông chứ gì?” Tôi cười, gọi khi ông Vĩ dắt xe máy đi phía sau cách tôi một quãng. Ông Vĩ quay ...
day dut

Day dứt

Chiếc Kia Morning đưa Phương Thảo vượt qua cửa khẩu Mộc Bài đến trung tâm tỉnh Battambang. Theo địa chỉ, lái xe người Việt kiều còn khá trẻ, tiếp tục ...
nhac si pho duc phuong qua doi o tuoi 76

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời ở tuổi 76

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời hôm nay (19/9) sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư tụy, hưởng thọ 76 tuổi.
noo phuoc thinh cong bo du an am nhac lon nhat nam 2020

Noo Phước Thịnh công bố dự án âm nhạc lớn nhất năm 2020

Nam ca sĩ đã chính thức chia sẻ về một món quà nghệ thuật bí mật sẽ được anh gửi tặng người hâm mộ trong năm nay.
nguoi dep bien nguyen thi loan va vai dien dau tay trong series phim hinh su bao ngam

Người đẹp Biển Nguyễn Thị Loan và vai diễn đầu tay trong series phim hình sự "Bão ngầm"

Nguyễn Thị Loan đã có những chia sẻ về lần đầu tiên xuất hiện trên màn ảnh nhỏ trong vai trò một diễn viên.
Phiên bản di động