Sức khỏe não bộ

Kì 16: Bệnh Parkinson và những điều cần biết

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh
08:51, 12/03/2020

Ở kì trước chúng tôi đã trình bày về vấn đề: “Bệnh Alzheimer và những điều cần biết”. Trong kì này và kì tiếp theo chúng tôi xin giới thiệu một căn bệnh khác cũng do tổn thương ở não gây ra, bệnh cũng thường gặp ở NCT đó là bệnh Parkinson…

Bệnh Parkinson được đặt theo tên của một dược sĩ người Anh - James Parkinson. Ông là người đầu tiên mô tả bệnh Parkinson vào năm 1817 với các biểu hiện như run rẩy, rối loạn tư thế và dáng đi. Bệnh Parkinson thường khởi phát ở độ tuổi 60. Tỉ lệ mắc bệnh hiện nay vào khoảng 1,5% số người trên 65 tuổi. Các nghiên cứu bệnh chứng phát hiện ra rằng nguy cơ bị bệnh tăng khi có tiền sử gia đình, phơi nhiễm với chất độc như chất diệt cỏ và chất diệt côn trùng.

Nguyên nhân gây bệnh và cơ chế bệnh sinh

Bệnh Parkinson là một rối loạn não dẫn đến run, cứng, khó đi lại, khó giữ thăng bằng và phối hợp. Bệnh xảy ra khi các tế bào thần kinh trong một khu vực kiểm soát vận động của cơ thể trở nên suy yếu hoặc chết. Các tế bào thần kinh này tạo ra một hóa chất quan trọng được gọi là dopamine. Khi các tế bào thần kinh này bị suy yếu hoặc chết đồng nghĩa với việc giảm sản xuất dopamine, gây ra các vấn đề về vận động của bệnh nhân. Hiện nay, các nhà khoa học vẫn chưa biết nguyên nhân khiến các tế bào sản xuất dopamine bị chết.

Những người mắc bệnh Parkinson cũng bị mất các tế bào thần kinh sản xuất norepinephrine, đây là chất hóa học chính của hệ thần kinh giao cảm, điều khiển nhiều chức năng tự động của cơ thể như nhịp tim, huyết áp. Giảm norepinephrine có thể giúp giải thích một số biểu hiện không liên quan đến vận động ở bệnh nhân Parkinson như là mệt mỏi, huyết áp không đều, giảm chuyển động của đường tiêu hóa và giảm huyết áp đột ngột khi thay đổi tư thế.

Nhiều công trình nghiên cứu gần đây cho thấy, bệnh Parkinson không chỉ đơn thuần là bệnh lí do tổn thương các nơron tiết dopamine mà còn tổn thương ở các nơron khác như: Noron tiết adrenalin của nhân xanh, các noron tiết serotonin của nhân đan, các nơron tiết cholin của nhân nền Maynert và nhân cuống cầu.

Chính vì có nhiều tổn thương ở các tế bào thần kinh khác ngoài các tế bào tiết dopamine này đã tạo ra các thể lâm sàng khác nhau của bệnh Parkinson như: Bệnh nhân bị tổn thương nhiều tế bào tiết cholin sẽ biểu hiện rối loạn nhận thức nhiều hơn, bệnh nhân bị tổn thương nhiều tế bào tiết serotonin sẽ biểu hiện trầm cảm nhiều hơn.

Rất khó để xác định chính xác quá trình tiến triển của bệnh. Chỉ khi số lượng tế bào thần kinh bị tổn thương vượt quá một “ngưỡng” nào đó thì bệnh mới biểu hiện ra bên ngoài. Nhiều nghiên cứu cho thấy khi số lượng tế bào thần kinh bị tổn thương trên 50% mới có thể gây ra các biểu hiện trên lâm sàng.

Có nhiều giả thuyết khác nhau về cơ chế bệnh sinh của bệnh Parkinson, nhưng có một số giả thuyết chính, được nhiều người công nhận xin được trình bày ở đây:

Giả thuyết về quá trình lão hóa: Do bệnh Parkinson chủ yếu xuất hiện sau 60 tuổi và một số biểu hiện của NCT tương đối giống với các triệu chứng của bệnh Parkinson như đi lại ngày càng khó khăn, bước chân nhỏ, người có xu hướng cúi gập. Có nhiều bằng chứng về tình trạng rối loạn chức năng của hệ tiết dopamine ở NCT: Lượng dopamine giảm rõ rệt ở người già; tuổi càng cao thì số lượng tận cùng của synap dopamine càng giảm; trong quá trình lão hóa có rất nhiều tế bào tiết dopamine bị chết, cứ sau 10 năm số lượng tế bào ở liềm đen giảm đi 5%. Tuy nhiên, nguyên nhân gây bệnh Parkinson không chỉ đơn thuần do quá trình lão hóa mà còn do nhiều yếu tố khác tác động.

Vai trò của các yếu tố môi trường với bệnh Parkinson: Sự ảnh hưởng của các chất độc hại trong môi trường sống sẽ tăng lên theo thời gian, cuối cùng sẽ dẫn đến sự biến đổi gen di truyền của bệnh nhân. Hiện nay, các nhà khoa học chưa thể tìm ra chất độc nào là nguyên nhân gây bệnh, mặc dù đã có một vài yếu tố nguy cơ của môi trường được nhận diện qua các nghiên cứu dịch tễ học. Các loại thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu có thể là nguyên nhân góp phần gây bệnh Parkinson. Tuy nhiên, các yếu tố này chỉ là những yếu tố đơn lẻ, không thể khẳng định chắc chắn là chúng làm tăng tính chất bệnh hay sự vắng mặt của các yếu tố này có thể phòng chống được bệnh.

Vai trò của yếu tố di truyền: Một vài gen là nguyên nhân gây bệnh Parkinson nhưng chỉ có một số ít bệnh nhân do nguyên nhân này gây ra. Trong đó có một gen quan trọng nhất được gọi là gen Parkin ở nhiễm sắc thể số 6. Gen này tạo ra một loại protein giúp cho việc bẻ gãy các protein không hoàn chỉnh bên ngoài các tế bào thần kinh. Khi gen Parkin bị biến đổi, chức năng này bị rối loạn và có giả thuyết cho rằng chính sự tính lũy các protein không hoàn chỉnh đã góp phần làm chết các tế bào thần kinh. Những biến đổi của gen Parkin là nguyên nhân di truyền chủ yếu của bệnh Parkinson.

Bệnh Parkinson thuộc phạm vi chứng “Chiên” trong Y học cổ truyền. Nguyên nhân chủ yếu là do đàm nhiệt, khí huyết hư và can thận âm hư.

Đàm nhiệt sinh phong: Do ăn uống không điều độ, ăn nhiều thức ăn béo ngọt, uống nhiều rượu bia, hoặc lo nghĩ quá nhiều. Lao lực làm tổn thương tạng tì. Tì hư không vận hóa được thủy thấp làm thủy thấp đình trệ, tích tụ thành đàm, đàm tích lâu ngày hóa hỏa, hỏa thiêu đốt can kinh sinh phong, làm cân mạch không được nuôi dưỡng gây run chân tay, cứng đờ, lười vận động, hay quên, ngực bụng đầy tức,...

Khí huyết hư: Làm cho cân mạch không được nuôi dưỡng mà gây chứng run, cứng đờ, hoa mắt chóng mặt, đau đầu,...

Can thận âm hư: Thận tinh suy giảm khiến cho não tủy không được nuôi dưỡng, can huyết không đầy đủ, không nuôi dưỡng được cân mạch từ đó mà gây ra chứng run chân tay, cứng đờ, ù tai, hoa mắt, chóng mặt, hay quên,...

Mời quý độc giả đón đọc kì 17 với nội dung tiếp theo: “Bệnh Parkinson và những điều cần biết” trong chuyên đề 7: “Sức khỏe não bộ”. Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền. Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.24.89.666

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong

www.saodaiviet.vn

Email: saodaiviet.vn@gmail.com

Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

Bạn đang đọc bài viết Sức khỏe não bộ tại chuyên mục Sức khỏe của Ngaymoionline.com.vn. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email baongaymoionline@gmail.com
Ý kiến của bạn
Tối đa 500 ký tự
Xếp theo: Thời gian | Số người thích

Đọc thêm

Cùng chủ đề Bệnh Parkinson

  Trong cùng chuyên mục Sức khỏe

Video