Quả mâm xôi có công dụng gì?

Mâm xôi, hay còn gọi là đùm đũm, đũm hương, phúc bồn tử…, có tên khoa học là Rubus alceaefolius Poir, là loại cây bụi mọc thẳng hay bụi tròn, phân bố chủ yếu ở vùng ôn đới, cận nhiệt đới và nhiệt đới. Trên thế giới có khoảng hơn 400 loài, ở nước ta có chừng 50 loài mọc hoang rộng rãi ở khắp các tỉnh vùng núi thấp, trung du và đồng bằng. Quả, cành, lá và rễ đều được dùng để làm thuốc trong dân gian.

Theo dược học cổ truyền, mâm xôi vị ngọt chua, tính bình, có công dụng bổ can thận, sáp niệu, trợ dương, cố tinh, minh mục, thường được dùng để chữa các chứng liệt dương, di tinh, muộn con, lao lực, mắt mờ… Các y thư cổ như Biệt lục, Bản thảo cường mục, Bản thảo kinh sơ, Dược tính luận, Nhật hoa tử bản thảo, Khai bảo bản thảo, Bản thảo giảng nghĩa, Bản thảo mông giám…đều đã ghi lại những phương thang sử dụng mâm xôi làm thuốc với những kiến giải khá sâu sắc. Ví như, sách bản thảo kinh sơ viết: Phúc bồn tử ích khí, ích tinh, thận tàng tinh, thận nạp khí, tinh khí đầy đủ tất thân thể thanh thoát, tóc dài lâu bạc, kiện âm cường dương, da dẻ trắng áng, ngũ tạng an hòa, nam giới thận hư tinh khô, liệt dương, nữ giới muộn con đều kiến hiệu.

Dinh dưỡng học hiện đại cho thấy, trong mâm xôi có chứa các acid hữu cơ như fupenzic acid, ellagic acid, acid citric, malic, salicylic…), đường, pectin, rất giàu vitamin C, vitamin E, folate, Mg, Zn… Tác dụng dược lí của mâm xôi cũng khá phong phú như kháng khuẩn, thúc đẩy quá trình đốt cháy chất béo với vai trò của chất raspberry keton (RK) giúp ngăn ngừa béo phì và phòng chống vữa xơ động mạch, giảm nguy cơ xuất hiện các cơn đau thắt ngực do thiểu năng động mạch vành tim với vai trò cua ellagic acid và salicylic, bảo hộ tế bào gan, ổn định đường huyết với vai trò của các chất xeton có trong thành phần giúp cơ thể tăng cường sản xuất adinopectin có tác dụng điều hòa đường huyết, chống ôxy hóa và quá trình lão hóa với vai trò của vitamin C, flavonoid, ellagic acid và vitamin E, tăng cường năng lực tình dục và sinh sản ở cả nam giới và nữ giới với lượng vitamin C, vitamin E, folate, Mg, Zn và đặc biệt là một chất có tác dụng tương tự hormon sinh dục nam (testosteron) thông qua việc kích thích các tế bào Leydig của tinh hoàn, phòng ngừa sỏi thận, bảo vệ và nâng cao thị lực, tăng cường năng lực miễn dịch của cơ thể, cải thiện tiêu hóa, làm đẹp da và phòng chống ung thư, đặc biệt là ung thư vòm họng và đại tràng…

Mâm xôi có thể được sử dụng dưới nhiều dạng khác nhau: Dạng tươi rửa sạch dùng như loại trái cây hoặc chế biến làm kem, yaourt, nhân mứt bánh, hay làm thành nước trái cây, rượu… Ví như dùng quả mâm xôi 1/3 cốc, quả sim chín 1/3 cốc, nước táo tươi 1/2 chén, sữa chua1/4 cốc nhỏ, vani 1/2 thì cà phê, chuối 1 quả, vài lá bạc hà và vài miếng thạch rau câu trắng, tất cả đem xay thành nước sinh tố dùng để giải khát và bổ dưỡng trong những ngày hè nóng bức. Dạng khô được dùng dưới dạng các bài thuốc, ví như: (1) Hải sâm 200g, thịt dê 150g, phúc bồn tử 12g, ích trí nhân 12g, nhục quế 6g, gia vị vừa đủ. Hải sâm ngâm mềm, rửa sạch, thái miếng nhỏ vừa, thịt dê rửa sạch, thái miếng. Trước tiên, bỏ phúc bồn tử và ích trí nhân sắc bỏ bã lấy nước rồi cho thịt dê, hải sâm và nhục quế vào đun nhỏ lửa cho đến khi nhừ thịt dê là được, nêm gia vị vừa đủ, ăn nóng. Công dụng: Bổ thận ích khí, ôn dương, dùng để chữa các chứng liệt dương, di tinh, tiểu tiện nhiều lần do thận hư. (2) Chim sẻ 5 con, thỏ ti tử 30 - 45g, phúc bồn tử 10 - 15g, câu kỉ tử 20 - 30g, gạo tẻ 100g, hành, gừng và gia vị vừa đủ Tất cả đem nấu thành cháo, chế đủ gia vị, chia ăn vài lần trong ngày. Công dụng: Tráng nguyên dương, bổ tinh huyết, ích can thận, ấm lưng gối, dùng thích hợp cho các trường hợp thận khí suy hư dẫn đến liệt dương, xuất tinh sớm, di tinh, lưng gối mỏi đau hoặc lạnh đau, đầu váng mắt hoa, tai ù tai điếc, di niệu, tiểu tiện nhiều lần, phụ nữ khí hư nhiều, muộn con... (3) Ba kích, phúc bồn tử, thỏ ti tử mỗi thứ 15g cho vào ngâm trong 250g rượu gạo, sau 7 ngày có thể dùng được, uống mỗi ngày 20 - 30 ml. Công dụng: Bổ thận tráng dương, làm mạnh gân cốt, dùng cho các chứng liệt dương, di tinh, hoạt tinh, lưng gối yếu mỏi, lạnh đau do thận hư gây nên... (4) Nữ trinh tử, phúc bồn tử, tang thầm, câu kỉ tử, tây dương sâm, đường phèn mỗi thứ 150g, ngâm trong 1500ml rượu gạo, bọc kín để nơi thoáng mát, sau 3 tuần có thể dùng được, mỗi tối trước khi đi ngủ uống 1 cốc nhỏ (chừng 20 ml), dùng cho các trường hợp suy giảm khả năng sinh dục, suy giảm chất lượng và số lượng tinh trùng, phụ nữ âm đạo khô rát. (5) Phúc bồn tử, thỏ ti tử, kỉ tử, ngũ vị tử, xa tiền tử, lượng bằng nhau, sấy khô, tán bột, làm hoàn to bằng hạt ngô đồng. Mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 6g với nước ấm. Công dụng: Chuyên trị liệt dương, di hoạt tinh, muộn con do thận hư. Đây chính là một bài thuốc cổ có tên là “Ngũ tử diễn tông hoàn”. (6) Phúc bồn tử, tang phiêu tiêu, ích trí nhân, sơn thù du, mỗi vị 12g, sắc uống mỗi ngày 1 thang. Công dụng : dùng để chữa chứng đi tiểu nhiều lần, nhất là ở người cao tuổi. (7) Phúc bồn tử, sa uyển tử, sơn thù du, khiếm thực, long cốt, liên tu, mỗi vị 12g, sắc uống mỗi ngày 1 thang. Công dụng: Dùng để chữa các chứng di tinh, mộng tinh.

Có thể thấy, mâm xôi là một vị thuốc quý, mọc hoang rất nhiều ở nước ta. Trên thế giới, khá nhiều công trình nghiên cứu đã tiến hành khảo sát, đánh giá tác dụng của loại dược liệu dân dã này. Tuy nhiên, ở nước ta, hầu như nếu không nói là chưa có một đề tài nghiên cứu khoa học nghiêm túc nào về công dụng của quả mâm xôi. Một điều cần lưu ý là, mặc dù mâm xôi là một vị thuốc bổ nhưng theo ghi chép của các sách thuốc liều dùng mỗi ngày chỉ từ 10 - 30g.

BS Hoàng Khánh Toàn

(Chủ nhiệm Khoa YHCT Bệnh viện Trung ương Quân đội 108)

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

nhung thoi quen xau hang ngay co the gay ton tho

Những thói quen xấu hàng ngày có thể gây tổn thọ

Lười vận động, ngồi quá lâu trước máy tính, ăn tối quá no hay nghiện thuốc lá… là những thói quen xấu uy hiếp đến tuổi thọ nhưng nhiều người đang mắc phải.
them 5 thuc pham co chua chat cam duoc cuc an toan thuc pham canh bao

Thêm 5 thực phẩm có chứa chất cấm được Cục An toàn thực phẩm cảnh báo

Mới đây, cơ quan Khoa học Y tế Singapore (HSA) thông tin về việc phát hiện các chất cấm trong 5 loại thực phẩm đang bán tại nước này. Ngay lập tức Cục An toàn thực phẩm đã rà soát trên thị trường Việt Nam, có kết quả là: Từ tháng 9/2014 đến nay, các sản phẩm trên chưa được cấp công bố tại Cục nhập khẩu vào Việt Nam.
nhung cach tri tao bon don gian cho nguoi cao tuoi

Những cách trị táo bón đơn giản cho người cao tuổi

Để trị táo bón, người cao tuổi cần uống đủ nước, tăng cường chất xơ, vận động hợp lý và tránh xa những loại đồ uống có cồn, caffeine...
cuc an toan thuc pham quang cao xoan rico sai su that tai nhieu website

Cục An toàn Thực phẩm: Quảng cáo Xoan Rico sai sự thật tại nhiều website

Thực phẩm Bảo vệ Sức khỏe Xoan Rico do Công ty TNHH RIPPLE Việt Nam công bố và chịu trách nhiệm có nội dung quảng cáo sai sự thật, lừa dối người tiêu dùng ở nhiều địa chỉ website.
8 loai thuc uong tot cho nguoi benh tieu duong

 8 loại thức uống tốt cho người bệnh tiểu đường 1

Nước ép mướp đắng, cà chua, bưởi hay trà lá xoài, hoa cúc… đều là những thức uống rất tốt cho người cao tuổi bị tiểu đường. 

Tin khác

Dấu hiệu cảnh báo rối loạn mỡ máu, người cao tuổi cần lưu ý

dau hieu canh bao roi loan mo mau nguoi cao tuoi can luu y
Hầu hết người bị rối loạn mỡ máu ban đầu thường ít có triệu chứng rõ ràng, nhưng một số dấu hiệu như chân đau, tê bì, đau ngực hoặc lạnh chân… có thể đang “tố cáo” bạn đã bị tăng cholesterol máu.

Đình chỉ hoạt động phòng khám tư làm chết thai phụ ở Hà Nội

dinh chi hoat dong phong kham tu lam chet thai phu o ha noi
Cơ quan chức năng của Hà Nội đã thu hồi giấy phép và đình chỉ hoạt động của phòng khám tư gây chết thai phụ mang thai 15 tuần tuổi.

Cần phải có hội đồng y khoa độc lập, nhằm đánh giá khách quan nguyên nhân

can phai co hoi dong y khoa doc lap nham danh gia khach quan nguyen nhan
Bà Trương Thị Tuyết Nga, 55 tuổi, trú tại đường Đông Hưng Thuận, phường Đông Hưng Thuận, quận 12, TP Hồ Chí Minh vào khám, điều trị tại Bệnh viện Quốc tế chấn thương chỉnh hình Sài Gòn (Sài Gòn ITO) ngày 18/11/2019, được chẩn đoán viêm khớp Gout (gút) và cắt thuốc cho uống. Sau đó, bà Nga được người nhà đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Quân y 175, với chẩn đoán: Hội chứng Steven Johnson do dị ứng thuốc Allopurinol. Hiện bà Nga đã giữ được mạng sống, nhưng vẫn phải điều trị mắt với tiên liệu xấu. Gia đình nhiều lần làm việc với Bệnh viện Sài Gòn ITO, nhưng chưa đạt được thỏa thuận như ý muốn. Gia đình đã khởi kiện và đang được Tòa thụ lí giải quyết…   

2 cán bộ ở TP Sầm Sơn bị đề nghị đình chỉ công tác do lơ là chống dịch

2 can bo o tp sam son bi de nghi dinh chi cong tac do lo la chong dich
Tại cuộc họp giao ban trực tuyến toàn tỉnh về công tác phòng, chống dịch Covid-19 tối 6/8, ông Nguyễn Đình Xứng, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa yêu cầu TP Sầm Sơn đình chỉ công tác 2 cán bộ thuộc phường Quảng Vinh, TP Sầm Sơn để làm rõ trách nhiệm do lơ là trong công tác phòng chống dịch bệnh Covid-19.

Người cao tuổi bị tăng huyết áp nên và không nên ăn gì?

nguoi cao tuoi bi tang huyet ap nen va khong nen an gi
Người bị tăng huyết áp nên tăng cường rau xanh, trái cây mọng nước, ăn thịt ít mỡ, các loại hạt...tránh xa thực phẩm giàu năng lượng, nội tạng động vật, thức ăn nhanh.

Bệnh nhân Covid-19 thứ 10 tử vong

benh nhan covid 19 thu 10 tu vong
Bệnh nhân nữ, 67 tuổi, ở Đà Nẵng, bị đau tủy tương bào ác tính, đái tháo đường type 2, nhiễm trùng huyết.
Xem thêm
ha noi ca mac covid 19 moi phat hien khong lien quan den vung dich da nang

Hà Nội: Ca mắc Covid-19 mới phát hiện không liên quan đến vùng dịch Đà Nẵng

Chiều ngày 12/8, tại phiên họp Thường trực Chính phủ về công tác phòng, chống dịch Covid -19, Phó Chủ tịch TP Hà Nội Ngô Văn Quý cho biết, theo ...
cuc an toan thuc pham quang cao xoan rico sai su that tai nhieu website

Cục An toàn Thực phẩm: Quảng cáo Xoan Rico sai sự thật tại nhiều website

Thực phẩm Bảo vệ Sức khỏe Xoan Rico do Công ty TNHH RIPPLE Việt Nam công bố và chịu trách nhiệm có nội dung quảng cáo sai sự thật, lừa dối ...
tin vui 4 benh nhan covid 19 dau tien o da nang duoc cong bo khoi benh

Tin vui: 4 bệnh nhân Covid-19 đầu tiên ở Đà Nẵng được công bố khỏi bệnh

Lãnh đạo Bệnh viện Phổi Đà Nẵng thông tin, hiện đã có 4 bệnh nhân mắc Covid -19 đầu tiên của thành phố trong đợt dịch này được điều trị ...
dau hieu canh bao roi loan mo mau nguoi cao tuoi can luu y

Dấu hiệu cảnh báo rối loạn mỡ máu, người cao tuổi cần lưu ý

Hầu hết người bị rối loạn mỡ máu ban đầu thường ít có triệu chứng rõ ràng, nhưng một số dấu hiệu như chân đau, tê bì, đau ngực hoặc ...
nguoi cao tuoi bi tang huyet ap nen va khong nen an gi

Người cao tuổi bị tăng huyết áp nên và không nên ăn gì?

Người bị tăng huyết áp nên tăng cường rau xanh, trái cây mọng nước, ăn thịt ít mỡ, các loại hạt...tránh xa thực phẩm giàu năng lượng, nội tạng động ...
dau hieu canh bao benh tang huyet ap

Dấu hiệu cảnh báo bệnh tăng huyết áp

Mặc dù, tăng huyết áp gần như không có dấu hiệu đặc trưng nhưng nếu có những biểu hiện như đau đầu, choáng váng thường xuyên, đỏ mặt, buồn nôn ...
nhung thoi quen xau hang ngay co the gay ton tho

Những thói quen xấu hàng ngày có thể gây tổn thọ

Lười vận động, ngồi quá lâu trước máy tính, ăn tối quá no hay nghiện thuốc lá… là những thói quen xấu uy hiếp đến tuổi thọ nhưng nhiều người ...
nhung cach tri tao bon don gian cho nguoi cao tuoi

Những cách trị táo bón đơn giản cho người cao tuổi

Để trị táo bón, người cao tuổi cần uống đủ nước, tăng cường chất xơ, vận động hợp lý và tránh xa những loại đồ uống có cồn, caffeine...
8 loai thuc uong tot cho nguoi benh tieu duong

 8 loại thức uống tốt cho người bệnh tiểu đường 1

Nước ép mướp đắng, cà chua, bưởi hay trà lá xoài, hoa cúc… đều là những thức uống rất tốt cho người cao tuổi bị tiểu đường. 
Phiên bản di động