Phát triển kinh tế bạc từ góc nhìn an ninh phi truyền thống

Tọa đàm nhằm làm rõ nội hàm, cấu trúc và xu thế phát triển "kinh tế bạc" trên thế giới và ở Việt Nam; xác định vị trí của "kinh tế bạc" trong mô hình tăng trưởng mới và chiến lược phát triển quốc gia; đánh giá thực trạng già hóa dân số và tiềm năng thị trường "kinh tế bạc" ở Việt Nam; đề xuất khung chính sách phát triển "kinh tế bạc", phát huy tiềm năng và nguồn lực "kinh tế bạc" giai đoạn 2026-2030 dưới góc nhìn an ninh phi truyền thống…

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống nhấn mạnh, người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được quan tâm mà còn giữ vai trò đặc biệt trong xã hội khi vừa là trung tâm, vừa là chủ thể, đồng thời là người thụ hưởng các chính sách phát triển. Đây là nguồn lực quốc gia quan trọng cần được nhìn nhận và khai thác hiệu quả trong bối cảnh hiện nay.

Toàn cảnh tọa đàm.

Ông đặt ra ba vấn đề lớn cần được nghiên cứu và giải quyết. Trước hết là làm thế nào để phát huy hiệu quả nguồn lực người cao tuổi; tiếp đến là xác định rõ người cao tuổi là trung tâm trong các chính sách an sinh; cùng với đó là cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách để người cao tuổi, với vai trò là người thụ hưởng, thực sự được hưởng lợi từ thành quả phát triển, cả về vật chất lẫn tinh thần, qua đó nâng cao vị thế và chất lượng cuộc sống của nhóm dân số này trong xã hội hiện đại.

Tại tọa đàm, TS. Trương Xuân Cừ, Phó Chủ tịch Thường trực Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam nhấn mạnh, kinh tế bạc là tổng thể các hoạt động kinh tế gắn với nhu cầu tiêu dùng, chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số. Đây là một động lực tăng trưởng mới của Việt Nam, với ba trụ cột chính: nhu cầu tiêu dùng của khoảng 17 triệu NCT; nhu cầu chăm sóc về y tế, sức khỏe, tinh thần; và vai trò của NCT như một chủ thể tham gia phát triển kinh tế.

Theo ông Cừ, dưới góc độ an ninh phi truyền thống, kinh tế bạc liên quan đến an ninh y tế, tài chính, xã hội và công nghệ. NCT đối mặt với nguy cơ bệnh tật, nghèo hóa và cô đơn, đòi hỏi phát triển hệ thống bảo hiểm, dịch vụ chăm sóc và cộng đồng thân thiện. Đồng thời, cần nâng cao kỹ năng số, bảo đảm an toàn công nghệ và phát triển môi trường sống thích ứng.

“Phát triển kinh tế bạc mang ý nghĩa chiến lược, góp phần chuyển từ tiếp cận thụ động sang chủ động, huy động nguồn lực xã hội, đa dạng hóa an sinh và thúc đẩy chuyển đổi số an toàn. Đây không chỉ là cơ hội kinh tế mà còn là giải pháp quan trọng bảo đảm an sinh trong bối cảnh già hóa dân số, TS. Trương Xuân Cừ cho biết.

GS.TS Vũ Văn Hiền, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, vấn đề người cao tuổi không chỉ dừng lại ở kinh tế, mà còn liên quan chặt chẽ đến an ninh phi truyền thống, tác động đến đời sống xã hội và sự phát triển của đất nước.

Theo ông Hiền, từ góc độ an ninh phi truyền thống, có thể nhìn nhận một số vấn đề chính. Theo đó, cần chuyển từ tư duy an sinh đơn thuần sang phát huy nguồn lực người cao tuổi, cùng với đó nhìn nhận người cao tuổi đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn ổn định xã hội. Đồng thời, người cao tuổi chính là lực lượng nòng cốt trong bảo tồn văn hóa, đạo đức và truyền thống. Ông cũng chỉ ra rằng, cần đặc biệt quan tâm bảo vệ người cao tuổi trước các nguy cơ trong xã hội hiện đại. “Người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được chăm sóc mà còn là một "nguồn vốn bạc" quý giá của quốc gia, bao gồm trí tuệ, văn hóa và kinh nghiệm. Nếu được nhìn nhận và khai thác đúng, đây sẽ là nguồn lực quan trọng góp phần bảo đảm an ninh phi truyền thống và phát triển bền vững đất nước”, GS.TS Vũ Văn Hiền khẳng định.

GS.TS. Nguyễn Anh Trí, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng cho rằng, cần nhìn nhận "an ninh sức khỏe" của người cao tuổi như một vấn đề an ninh phi truyền thống. Để đảm bảo an ninh sức khỏe cho người cao tuổi, ông chỉ ra hai khía cạnh quan trọng. Trong đó, thứ nhất là làm sao để người cao tuổi ít bệnh tật, duy trì được sức khỏe và thứ hai là phát triển hệ thống dịch vụ chăm sóc sức khỏe dành cho người cao tuổi. “Cũng cần nhìn nhận lại một số vấn đề như tuổi nghỉ hưu và tuổi nghỉ quản lý. Không nên đồng nhất hai khái niệm này. Có những người dù đã nghỉ hưu nhưng vẫn có năng lực quản lý rất tốt, thậm chí tạo ra giá trị kinh tế cao hơn trước. Do đó, cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn”, ông kiến nghị.

GS.TS Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh, ĐHQG Hà Nội đặt vấn đề, trước hết, cần nhìn nhận rõ vai trò của hệ thống chính sách trong phát triển lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và kinh tế bạc.

Cũng theo ông Phi, các mô hình dịch vụ chăm sóc người cao tuổi như dưỡng lão theo ngày, theo tuần hoặc theo tháng chưa được phát triển mạnh do thiếu cơ chế hỗ trợ rõ ràng về đất đai, thuế và thủ tục pháp lý. Chi phí đầu tư cho các cơ sở này rất lớn, trong khi chính sách ưu đãi chưa đủ để khuyến khích doanh nghiệp tham gia. “Thực tế cho thấy, ngay cả những người có thu nhập khá, bao gồm cả các chuyên gia, giáo sư sau khi nghỉ hưu, cũng khó có khả năng tiếp cận các dịch vụ dưỡng lão chất lượng cao”, ông nói.

Đưa ra giải pháp tại tọa đàm, ông Phi nhấn mạnh “Một trong những giải pháp là thiết lập các thỏa thuận hợp tác có tính pháp lý giữa các chủ thể liên quan. Trong đó, Hội Người cao tuổi Việt Nam được xác định là một chủ thể trung tâm, đóng vai trò kết nối, dẫn dắt và thúc đẩy sự tham gia của người cao tuổi. Bên cạnh đó, các trường đại học, đặc biệt là các cơ sở đào tạo y dược và chăm sóc sức khỏe, cần chủ động phối hợp với Hội Người cao tuổi để xây dựng các chương trình hợp tác. Các bệnh viện, doanh nghiệp và tổ chức xã hội cũng cần tham gia vào mạng lưới này, tạo thành một hệ sinh thái phối hợp chặt chẽ”.

Tại tọa đàm, nhiều ý kiến của các đại biểu đã làm rõ hơn bức tranh đa chiều của kinh tế bạc trong bối cảnh già hóa dân số nhanh tại Việt Nam. Phát biểu kết luận Tọa đàm, GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm khẳng định, người cao tuổi được coi là một nguồn lực quan trọng, là trung tâm, chủ thể và cũng là đối tượng thụ hưởng. Kinh tế bạc không chỉ là cơ hội mà còn là giải pháp để phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đồng thời, chỉ ra các nhóm giải pháp cần thực hiện như nâng cao nhận thức thông qua truyền thông; Về cơ chế và chính sách, cần có cơ chế, chính sách riêng cho từng đối tượng; Xây dựng các mô hình, phải phát triển các mô hình về an ninh kinh tế, an ninh sức khỏe, trong đó nhà nước tham gia ở một mức độ và cần xã hội hóa. Đồng thời, cần đảm bảo an ninh xã hội, tạo ra cơ chế để người cao tuổi được tôn trọng và chăm sóc sức khỏe.