Nguyễn Trường Tộ và khát vọng canh tân đất nước

Nguyễn Trường Tộ (1830-1871) xuất thân trong một gia đình Công giáo, cha làm nghề thuốc Đông y tại làng Bùi Chu nay thuộc xã Hưng Trung, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An.

Nhà nghèo, đi học muộn, nhưng bản tính thông minh, học hành chăm chỉ, ông sớm được truyền tụng là “Trạng Tộ” nức tiếng trong vùng. Năm 1855, cố đạo người Pháp là Gauthier (tên Việt là Ngô Gia Hậu) đã mời ông dạy chữ Hán cho Tu viện Xã Đoài, đồng thời dạy ông tiếng Pháp, đưa ông đi thăm Singapore, Hồng Kông, rồi qua Rôm và Paris học các môn khoa học thường thức, thực nghiệm…

Khi bước vào tuổi 30, ông đã có một vốn kiến thức rộng và sâu cả về chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học - kĩ thuật; có hoài bão lớn, khát khao canh tân đất nước. Từ  năm 1861 đến năm 1866, ông đã gửi cho triều đình Huế 11 văn bản. Ông thảo 3 bản điều trần: “Tế cấp luận”, “Giáo môn luận” và “Thiên hạ phân hợp đại thế luận”. Đặc biệt, “Tế cấp luận" được ông dành nhiều thời gian và công sức hơn cả, nội dung bàn về các việc cần làm ngay để canh tân, tự lực, tự cường, phát triển đất nước.

nguyen truong to va khat vong canh tan dat nuoc
Đường Nguyễn Trường Tộ, TP Huế

Sau khi đọc kĩ các văn bản của ông, vua Tự Đức cho triệu tập ông cùng với giám mục Gauthier vào Kinh để giao nhiệm vụ đi Pháp thuê mướn thầy, thợ và mua sắm máy móc thiết bị. Tới Pháp, ông đã gửi về cho triều đình Huế một báo cáo về sự hơn thiệt giữa các khoản cần phải thỏa thuận với các hội khai mỏ Ông thảo bản “Tế cấp bát điều” (5/1867) nêu 8 điều cần bàn gấp gửi về Huế. Về nước, trong thời gian từ cuối tháng 2/1868 cho tới cuối tháng 4/1868, ông liên tiếp gửi cho triều đình ít nhất 9 văn bản, nội dung xoay quanh báo cáo chuyến đi Pháp và dự án mở trường, phát triển đất nước. Những đề nghị cải cách của ông khá toàn diện, bao quát hầu hết các lĩnh vực:

Về kinh tế, ông quan tâm trước tiên đến việc làm cho dân giàu, nước mạnh. Đề nghị với triều đình mua sắm tàu thuyền, cử người sang phương Tây học cách điều khiển và sửa chữa để chủ động, đỡ tốn kém. Về nông nghiệp, coi trọng cải tiến kĩ thuật, đặt chức “nông quan” phụ trách về nông nghiệp và thủy lâm tại các địa phương, phổ biến rộng rãi các kiến thức nông nghiệp cho Nhân dân. Thực hiện giao lưu hàng hóa. Mở cửa thông thương và đầu tư, khai thác tiềm năng của đất nước. Khuyến khích xuất khẩu nông, lâm, hải và khoáng sản. Chú trọng xây dựng hệ thống giao thông, vận chuyển hàng hóa, đào một số tuyến kênh quan trọng từ Hải Dương đến Huế để tránh tai nạn đường biển, có các biện pháp tiễu trừ giặc biển.

Thực hiện công bằng hợp lí trong việc thu thuế, đo đạc ruộng đất, kê khai dân số hằng năm để tránh thất thu và gian lận. Tăng thuế và đánh thuế thật nặng vào sòng bạc, rượu, thuốc lá và các hàng xa xỉ ngoại nhập để bảo vệ hàng nội địa, đánh thuế đối với nhà giàu.

Duy trì, củng cố trật tự xã hội hiện hữu. Đề nghị sáp nhập một số tỉnh, huyện để tinh giản biên chế và tăng lương cho các viên chức, vẽ bản đồ cương giới, điều tra dân số và thống kê tất cả các mặt sinh hoạt của đất nước. Lập thêm Bộ Nông nghiệp, Bộ Ngoại giao. Tòa án phải được độc lập: Nhà vua chỉ có quyền ân xá chứ không kết án.

Đề nghị tạm hòa với Pháp để củng cố lực lượng, xiết chặt hàng ngũ, tu chỉnh võ bị, soạn binh thư mới, tổ chức huấn luyện quân đội có mời chuyên gia phương Tây giúp, có chính sách đãi ngộ với quân đội, củng cố đồn lũy ở những nơi xung yếu, chế tạo vũ khí mới... Thiết lập bang giao với các nước để tranh thủ tự lực, tự cường, chờ đợi thời cơ đánh đuổi kẻ thù.

Chủ trương “thực học. Gửi học sinh sang các nước học ngoại ngữ, các môn khoa học hiện đại. Dùng quốc âm thống nhất, biên soạn từ điển và phổ biến trong nhân dân cho dễ học, dễ hiểu. Lập nhà in, xuất bản sách, báo để nâng cao trình độ dân trí, đồng thời kiểm soát, hạn chế, cấm đoán các loại sách độc hại…

Cuộc đời ngắn ngủi 41 tuổi của Nguyễn Trường Tộ và khát vọng canh tân đất nước của ông qua 58 bản điều trần tuy chưa thành hiện thực nhưng đã để lại cho chúng ta nhiều bài học quý giá trong sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước ngày nay.

Nguyễn Chính Viễn

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

can co thai do dung muc voi mo hinh duong lao

Cần có thái độ đúng mực với mô hình dưỡng lão

Đa phần NCT ở nước ta sống chung với con cháu theo kiểu gia đình truyền thống "tam, tứ đại đồng đường" và được người thân chăm sóc.
doi moi hon nua viec tiep xuc cu tri cua dai bieu quoc hoi

Đổi mới hơn nữa việc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội

Tiếp xúc cử tri (TXCT) là một trong những nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng trong hoạt động của đại biểu Quốc hội (ĐBQH). Việc TXCT luôn được các ĐBQH, các Đoàn ĐBQH và cử tri quan tâm.
song o chung cu can the hien van hoa van minh

Sống ở chung cư cần thể hiện văn hóa, văn minh

Trong hơn 1 thập kỉ trở lại đây, văn hóa sống ở chung cư đang trở thành điều quan tâm của cư dân đô thị nước ta - nơi có mật độ xây dựng nhà chung cư cao tầng ngày một nhiều.
phai nghiem tri van nan tham o lang phi tai san cong

Phải nghiêm trị vấn nạn tham ô - lãng phí tài sản công

Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh thời thường xuyên căn dặn, nhắc nhở: “Tham nhũng, lãng phí và tệ quan liêu là kẻ thù của Nhân dân, nó là kẻ thù rất nguy hiểm vì nó không mang gươm mang súng, mà nó nằm trong các tổ chức của ta, để làm hỏng công việc của ta...”.
triet li nhan sinh trong truyen kieu

Triết lí nhân sinh trong “Truyện Kiều”

Đọc “Kim Vân Kiều truyện” của Thanh Tâm Tài Nhân, ngay từ những dòng đầu tiên cho đến những dòng cuối cùng, tôi đã cảm nhận sự khác biệt rất rõ với “Truyện Kiều” của Nguyễn Du, đặc biệt là triết lí nhân sinh thấm đẫm trong từng trang thơ và thuyết Tài - Mệnh cũng như quan niệm về chữ Tâm của Nguyễn Du. Trong phạm vi bài viết, tôi chỉ đề cập đến điều này trong đoạn mở đầu và đoạn kết của “Truyện Kiều”.

Tin khác

Cần thống nhất nhận thức và hành động về đấu tranh phòng, chống tham nhũng

can thong nhat nhan thuc va hanh dong ve dau tranh phong chong tham nhung
Từ Đại hội lần thứ XII của Đảng tới nay, công cuộc phòng, chống tham nhũng (PCTN) ở nước ta không hề ngơi nghỉ, ngày càng quyết liệt hơn, với tinh thần không có vùng cấm, bất kể đối tượng vi phạm là ai.

“Chạy điểm” trước đại hội đảng - có hay không?

chay diem truoc dai hoi dang co hay khong
Chỉ thị số 35-CT/TW ngày 30/5/2019 của Bộ Chính trị về Đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, đã đặt ra 6 yêu cầu cần phải đạt được và xác định rất rõ các nội dung quan trọng cần phải thực hiện tốt như sau:

Hoa Long thiền tự - Dấu ấn thời đại Hùng Vương

hoa long thien tu dau an thoi dai hung vuong
Việt Trì (tỉnh Phú Thọ) là kinh đô của Nhà nước Văn Lang thuở xưa, ngày nay còn lại 58 di tích lịch sử, trong đó chùa Hoa Long là tiêu biểu mang dấu ấn của Nhà nước Khai Nguyên do Hùng Hiền Vương tạo dựng.

Đừng để con trẻ thiếu sự quản lí, giáo dục

dung de con tre thieu su quan li giao duc
Gia đình một người bạn hàng xóm của tôi có hai đứa con, con trai năm nay 12 và con gái lên 9 tuổi. Vì có tư tưởng trọng nam khinh nữ nên họ chiều chuộng cậu con trai hết mức, trong khi với cô bé gái có phần bị đối xử, quan tâm “nhẹ” hơn.

Người giải mã văn hóa truyền thống người Giáy (Kì 3)

nguoi giai ma van hoa truyen thong nguoi giay ki 3
Kì cuối: Những suy tư bên bãi đá cổ
Xem thêm
Phiên bản di động