Dưỡng sinh ẩm thực mùa Xuân

Phép dưỡng sinh nói chung và dưỡng sinh ẩm thực nói riêng là một trong những di sản quý giá của y học cổ truyền phương Đông.
“Dưỡng” là nuôi dưỡng, bảo vệ; “sinh” là sự sống, mạng sống; “ẩm thực” là ăn uống; dưỡng sinh ẩm thực còn gọi là “bảo sinh ẩm thực”, “nhiếp sinh ẩm thực”, “đạo sinh ẩm thực”... chính là những hoạt động tích cực của con người trong việc ăn uống nhằm thích nghi ngày càng tốt hơn với môi trường tự nhiên và xã hội để gìn giữ, bảo vệ và nâng cao sức khoẻ, kéo dài tuổi thọ. Một trong những nguyên tắc chung hết sức quan trọng của phép dưỡng sinh ẩm thực phương Đông là phải “thuận theo tự nhiên”, mà tự nhiên lại có bốn mùa, cho nên trong mỗi mùa lại có những nguyên tắc riêng mà con người phải tuân thủ nghiêm ngặt nếu như muốn thu được hiệu quả thực sự. Vậy, khi mùa Xuân đến, phép dưỡng sinh ẩm thực cần chú ý những gì?

Trước hết, nên trọng dụng những đồ ăn thức uống có tính ôn ấm và bồi bổ dương khí. Mùa Xuân, vạn vật phục hồi, dương khí thịnh, khí dương trong nhân thể cũng tăng lên, lúc này rất cần phải dương dương. Y thư cổ Nội kinh đã viết: “Xuân hạ dưỡng dương”, ý muốn nói: về mùa Xuân và mùa Hạ, phép dưỡng sinh nói chung và dưỡng sinh ẩm thực nói riêng là phải tuân thủ nguyên tắc bổ dưỡng dương khí. Trong cơ thể con người, khí dương ôn ấm có tác dụng thúc đẩy quá trình sinh trưởng phát dục của nhân thể, làm cho khí huyết lưu thông, nâng cao sức đề kháng chống lại sự xâm nhập của các nhân tố gây bệnh... Khí dương chính là động lực và năng lượng của sự sống. Xuân Hạ đều thuộc dương, Xuân là thiếu dương trong dương, hạ là thái dương trong dương. Theo đó, về mùa Xuân nên dùng nhiều các thực phẩm như tỏi, gừng, hành, hẹ, hạt tiêu, quế, hồi, hạt dẻ, củ mài, thịt chó, thịt dê, thịt chim sẻ, tôm... và những đồ ăn thức uống có tính cay ấm để sinh phát dương khí

Dưỡng sinh ẩm thực mùa Xuân

Thứ hai, nên ăn nhiều đồ ngọt, ăn ít chất chua. Trong trước tác của mình, Tôn Tư Mạo, nhà dưỡng sinh học nổi tiếng đời Đường (Trung Quốc), đã viết: “Mùa Xuân nên giảm chua, thêm ngọt để dưỡng tì vị”, ý muốn nói: Vào mùa Xuân nên trọng dụng những đồ ăn thức uống có vị ngọt và giảm thiểu chất chua để bổ dưỡng tì vị. Y học cổ truyền cho rằng, tì vị là gốc của hậu thiên, là nguồn sinh hoá khí huyết của cơ thể. Tì vị vượng thịnh thì cơ thể khỏe mạnh và sống lâu. Nhưng, vào mùa Xuân can khí làm chủ, can thuộc mộc, tì thuộc thổ. Theo học thuyết ngũ hành, mộc khắc thổ cho nên mùa Xuân can khí vượng thịnh dễ làm hại tì vị, ảnh hưởng không tốt đến chức năng tiêu hoá và hấp thu của cơ thể. Dinh dưỡng học phương Đông cho rằng, năm vị quy vào năm tạng, vị chua vào can, vị ngọt vào tì, vị cay vào phế, vị đắng vào tâm, vị mặn vào thận. Đồ ăn thức uống có vị ngọt có thể bổ ích cho tì khí, vậy nên vào mùa Xuân ăn nhiều đồ ngọt để tăng cường công năng của tì thổ và ăn ít chất chua để giảm bớt sự vượng thịnh của can mộc. Những thức ăn giàu đạm và đường cần được trọng dụng như thịt nạc, trứng gia cầm, sữa, mật ong, rau quả tươi, các loại mứt... Ngoài ra, về mùa Xuân còn phải chú ý kiêng dùng những đồ ăn thức uống sống lạnh để tránh làm tổn thương tì vị.

Thứ ba, ăn uống nên thanh đạm và đa dạng. Thức ăn béo ngậy thường khó tiêu, khó hấp thu và dễ gây cảm giác ngấy chán khiến người ta cảm thấy mệt mỏi, đầy bụng, chậm tiêu. Bởi vậy, về mùa Xuân ăn uống cần phải thanh đạm, hạn chế ăn những đồ béo ngậy, nhiều mỡ động vật, các món ăn chiên xào, quay rán... Đồng thời phải đa dạng hóa các đồ ăn thức uống, biết phối hợp các món ăn với nhau sao cho hợp lí và khoa học, kết hợp hài hòa giữa các thức ăn thô và tinh, khô và loãng, mặn và chay, thịt cá và rau quả... như vậy mới giúp cho cơ thể hấp thu được nhiều chất dinh dưỡng, tinh lực ngày xuân trở nên dồi dào.

Thứ tư, nên ăn nhiều rau quả tươi. Kết quả nghiên cứu cho thấy, sau một mùa Đông lạnh giá cơ thể con người thường lâm vào tình trạng thiếu vitamin, chất khoáng, các nguyên tố vi lượng và tân dịch. Đó là nguyên nhân gây nên các chứng bệnh như viêm niêm mạc miệng, viêm mép, viêm lưỡi, quáng gà, viêm da, ho khan, viêm họng, khô miệng... Bởi vậy, việc trọng dụng các loại rau quả tươi vốn chứa nhiều vitamin và các nguyên tố vi lượng trong chế độ ăn là hết sức cần thiết, trong đó đặc biệt chú ý dùng các loại rau quả như cam quýt, dưa hấu, táo, chuối tiêu, rau hẹ, rau chân vịt, măng, cà rốt, củ đậu, củ mài, hạt dẻ, mã thầy, ngó sen, giá đỗ, cà chua, sắn dây, các loại nấm...

Thứ năm, nên ăn những loại thực phẩm có công dụng giải nhiệt bên trong. Trong y học cổ truyền, nhiệt bên trong được gọi là nội nhiệt hay uất nhiệt. Theo quan niệm của đông y, vào mùa Đông để chống chọi với giá rét người ta thường mặc nhiều quần áo, ăn uống nhiều đồ cay nóng, thậm chí dùng rượu thái quá nên cơ thể tích nhiều nhiệt bên trong, đến mùa Xuân dưới tác động của phong khí bên ngoài, thứ nhiệt này có xu hướng phát tán ra bên ngoài mà sinh ra các chứng váng đầu, tức ngực, phiền muộn, tứ chi nặng nề... Bởi thế, phép dưỡng sinh ẩm thực mùa Xuân khuyên nên trọng dụng những đồ ăn thức uống có công dụng thanh trừ nội nhiệt, bổ âm để dưỡng dương như các loại dưa, củ mài, đậu đen, đậu răng ngựa, bách hợp, củ niễng, nước mía, nước rau má, rau diếp cá, ngó sen. rau kim châm, ngân nhĩ, hạt sen, trà hoa cúc, trà kỉ tử, ba ba, cá chạch, lươn...

Nguyên tắc dưỡng sinh ẩm thực mùa Xuân chủ yếu gồm năm điểm nêu trên, tuy nhiên trong quá trình vận dụng, cũng phải tuân thủ nguyên tắc Tam nhân chế nghi, nghĩa là phải tùy người mà dùng (nhân nhân chế nghi), tùy nơi mà dùng (nhân địa chế nghi) và tùy lúc mà dùng (nhân thời chế nghi). Ví như, người có bệnh tiểu đường thì cho dù là mùa Xuân cũng không nên ăn nhiều đồ ngọt, người bị cao huyết áp không nên ăn nhiều đồ mặn người có thể chất dương thịnh thì không nên dùng nhiều đồ cay nóng và tráng dương, người âm thịnh thì không nên dùng nhiều đồ mát lạnh và dưỡng âm, tiết trời trở lạnh thì không nên dùng nhiều đồ mát lạnh, người ở miền Nam thì không nên dùng nhiều đồ cay nóng... Nói tóm lại, nguyên tắc dưỡng sinh ẩm thực mùa Xuân là chung, nhưng khi vận dụng phải hết sức linh hoạt và căn cứ vào tình hình thực tế, không nên cứng nhắc, có như vậy mới đạt được mục đích bảo vệ và nâng cao sức khỏe, dự phòng tích cực bệnh tật và kéo dài tuổi thọ.

BS Hoàng Khánh Toàn

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Hít sặc là nguyên nhân thường gặp, gây nên tình trạng viêm phổi hít nặng và tử vong ở người cao tuổi. Đáng nói là tình trạng này dễ dàng xảy ra do sơ suất, bất cẩn trong ăn uống.
Uống gì để cả Tết tràn đầy năng lượng, sức khỏe?

Uống gì để cả Tết tràn đầy năng lượng, sức khỏe?

Tết về, uống gì để luôn tràn đầy năng lượng, sức khỏe? Biếu quà gì dịp Tết này để không chỉ thể hiện tình cảm đến gia đình, bạn bè mà còn chứa đựng mong ước về sự may mắn, lời chúc tốt đẹp đến với những người thân yêu?
Cách súc miệng bằng nước muối sinh lí phòng bệnh răng miệng

Cách súc miệng bằng nước muối sinh lí phòng bệnh răng miệng

Theo BS Nguyễn Văn Hùng, hiện nay, nước muối sinh lí được nhiều người dùng để súc miệng nhằm vệ sinh, sát khuẩn khoang miệng - họng, ngăn ngừa vi khuẩn tấn công. Tuy nhiên, việc dùng nước muối thế nào cho đúng, cho an toàn không phải ai cũng thực hiện đúng.
Trào ngược dạ dày thực quản là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản là gì?

Khi bị trào ngược dạ dày, nhiều người sẽ gặp phải hiện tượng ợ hơi, chướng bụng và không dám ăn thêm bất kì món gì nữa.
Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Tuổi già đồng nghĩa với cơ thể thường bị lão hóa, hệ miễn dịch giảm để cho các bệnh cơ hội có dịp phát triển.

Tin khác

TP.Hồ Chí Minh tăng hơn 12% bệnh nhân sau khi thông tuyến khám chữa bệnh BHYT

TP.Hồ Chí Minh tăng hơn 12% bệnh nhân sau khi thông tuyến khám chữa bệnh BHYT
Đó là con số được ông Phan Văn Mến, Giám đốc BHXH TP.Hồ Chí Minh, chia sẻ tại Hội nghị triển khai công tác phối hợp với báo chí năm 2021, có sự tham gia của đại diện nhiều cơ quan báo chí ở Trung ương và địa phương đóng trên địa bàn, vừa diễn ra ngày 20/1.

Thêm giải pháp ăn uống ‘healthy’ nhanh, tiện lợi trong ngày Tết

Thêm giải pháp ăn uống ‘healthy’ nhanh, tiện lợi trong ngày Tết
Các loại đồ uống “healthy” (tốt cho sức khỏe) như nước trái cây tươi, nước gạo rang không bổ sung đường là giải pháp tiện lợi và hiệu quả để cân đối dinh dưỡng ngày Tết.

Sản phẩm mang nhãn hiệu MQ Skin có dấu hiệu “lừa dối” người tiêu dùng!

Sản phẩm mang nhãn hiệu MQ Skin có dấu hiệu “lừa dối” người tiêu dùng!
Thời gian qua bạn đọc liên tục phản ánh tới Tạp chí điện tử Ngày mới online về sản phẩm mang nhãn hiệu MQ Skin đang bán tràn lan trên thị trường có dấu hiệu một phiếu công bố làm cho 2 sản phẩm.

Tăng cường kiểm tra dịp Tết Nguyên đán - 2021

Tăng cường kiểm tra dịp Tết Nguyên đán - 2021
Trong những ngày cuối năm 2020, vấn đề về an toàn thực phẩm đang được quan tâm. Ban An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh đã phối hợp cùng các đơn vị tăng cường công tác thanh kiểm tra quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm tại chợ truyền thống, các cơ sở kinh doanh, kênh phân phối thực phẩm.

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 16)

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 16)
Trong kì trước chúng ta so sánh sự giống và khác nhau giữa tạng Tì trong y học cổ truyền và tuyến Tụy trong y học hiện đại. Ở kì này sẽ so sánh chức năng của phủ Vị trong y học cổ truyền và Dạ dày trong y học hiện đại. Cùng với đó chúng ta sẽ tìm hiểu về các chứng bệnh của Tì Vị…

Tiêm thử nghiệm vaccine thứ 2 của Việt Nam phòng Covid-19 vào tháng 2/2021

Tiêm thử nghiệm vaccine thứ 2 của Việt Nam phòng Covid-19 vào tháng 2/2021
Chương trình nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng vaccine Covivac phòng bệnh COVID-19 do IVAC sản xuất chính thức được khởi động ngày 21/1 tại Đại học Y Hà Nội.
Xem thêm
TP.Hồ Chí Minh tăng hơn 12% bệnh nhân sau khi thông tuyến khám chữa bệnh BHYT

TP.Hồ Chí Minh tăng hơn 12% bệnh nhân sau khi thông tuyến khám chữa bệnh BHYT

Đó là con số được ông Phan Văn Mến, Giám đốc BHXH TP.Hồ Chí Minh, chia sẻ tại Hội nghị triển khai công tác phối hợp với báo chí năm ...
Sản phẩm mang nhãn hiệu MQ Skin có dấu hiệu “lừa dối” người tiêu dùng!

Sản phẩm mang nhãn hiệu MQ Skin có dấu hiệu “lừa dối” người tiêu dùng!

Thời gian qua bạn đọc liên tục phản ánh tới Tạp chí điện tử Ngày mới online về sản phẩm mang nhãn hiệu MQ Skin đang bán tràn lan trên ...
Tiêm thử nghiệm vaccine thứ 2 của Việt Nam phòng Covid-19 vào tháng 2/2021

Tiêm thử nghiệm vaccine thứ 2 của Việt Nam phòng Covid-19 vào tháng 2/2021

Chương trình nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng vaccine Covivac phòng bệnh COVID-19 do IVAC sản xuất chính thức được khởi động ngày 21/1 tại Đại học Y Hà Nội.
Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Hít sặc là nguyên nhân thường gặp, gây nên tình trạng viêm phổi hít nặng và tử vong ở người cao tuổi. Đáng nói là tình trạng này dễ dàng ...
Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Tuổi già đồng nghĩa với cơ thể thường bị lão hóa, hệ miễn dịch giảm để cho các bệnh cơ hội có dịp phát triển.
Gia tăng người già nhập viện cấp cứu vì giá rét

Gia tăng người già nhập viện cấp cứu vì giá rét

Khoa Cấp cứu và Đột quỵ, Bệnh viện Lão khoa Trung ương có 100 giường thì đều đã kín, nhiều trường hợp nặng phải thở máy. Nhiệt độ giảm sâu ...
Uống gì để cả Tết tràn đầy năng lượng, sức khỏe?

Uống gì để cả Tết tràn đầy năng lượng, sức khỏe?

Tết về, uống gì để luôn tràn đầy năng lượng, sức khỏe? Biếu quà gì dịp Tết này để không chỉ thể hiện tình cảm đến gia đình, bạn bè ...
Thêm giải pháp ăn uống ‘healthy’ nhanh, tiện lợi trong ngày Tết

Thêm giải pháp ăn uống ‘healthy’ nhanh, tiện lợi trong ngày Tết

Các loại đồ uống “healthy” (tốt cho sức khỏe) như nước trái cây tươi, nước gạo rang không bổ sung đường là giải pháp tiện lợi và hiệu quả để ...
10 thói quen lành mạnh bạn nên thực hành trong năm 2021

10 thói quen lành mạnh bạn nên thực hành trong năm 2021

Uống đủ nước, bổ sung vitamin cho cơ thể, tập thể dục mỗi ngày, viết nhật ký về lòng biết ơn là những thói quen bạn nên thực hành ngay ...
Phiên bản di động