Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 17)

Trong kì trước chúng ta cùng tìm hiểu về công năng của tạng Tì và phủ Vị với sức khỏe con người, so sánh chúng với chức năng của tuyến Tụy và Dạ dày trong y học hiện đại. Trong kì này và kì sau, sẽ cùng tìm hiểu về công năng của tạng Phế với sức khỏe con người…
D. Công năng tạng Phế với sức khỏe con người

Phế nằm ở thượng tiêu, chủ khí, chủ hô hấp, chủ việc tuyên phát và túc giáng, bên ngoài chủ bì mao, khai khiếu ở mũi, phía trên liền với cuống họng. Phế có quan hệ biểu lí với đại trường.

1. Chức năng của tạng Phế

1.1. Phế chủ khí, chủ hô hấp:

Phế là nơi trao đổi khí: Hít thanh khí, thải trọc khí nên nói phế chủ hô hấp.

Phế chủ khí bởi vì phế có liên quan đến tông khí, tông khí được tạo thành do khí của đồ ăn được đưa lên từ tì vị hợp với khí trời do phế đưa vào, sau đó tông khí được đưa vào tâm mạch để đẩy huyết đi toàn thân nuôi dưỡng cơ thể.

Phế khí bình thường thì hô hấp thông suốt, hít thở bình thường. Phế khí hư thì thở ngắn, gấp, tiếng phát ra nhỏ yếu, người mệt mỏi không có sức; khí úng thì làm cho xuyễn tức, ngực tức hoặc đau, khí nghịch thì sinh ho, nặng thì ho ra máu

1.2. Phế chủ tuyên phát và túc giáng:

Tuyên phát: Có nghĩa là thúc đẩy. Sự tuyên phát của phế được gọi tắt là tuyên phế là sự thúc đẩy khí huyết, tân dịch phân bố ra toàn thân, bên trong đi vào các tạng phủ kinh lạc, ngoài đi ra bì mao cơ nhục. Nếu phế khí không tuyên phát sẽ gây ứ trệ và có triệu chứng tức ngực, ngạt mũi, khó thở.

Túc giáng: Là đưa phế khí đi xuống (thuận). Nếu phế khí nghịch lên trên uất tại phế sẽ có triệu chứng khó thở, ho, xuyễn tức.

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 17)

1.3. Phế chủ bì mao:

Bì mao là phần ngoài cùng của cơ thể, nó bao gồm da, lông, tuyến mồ hôi. Đây cũng là nơi ngoại tà xâm nhập vào cơ thể. Nhờ sự tuyên phát của phế mà chất dinh dưỡng được đem đến đầy đủ cho bì mao. Vệ khí cũng tuyên phát ra bì mao để bảo vệ cơ thể, chống lại sự xâm nhập của ngoại tà. Vì vậy khi có bệnh ở phần biểu thường thấy xuất hiện các triệu chứng ở vệ và phế phối hợp với nhau như ngoại cảm phong hàn có các biểu hiện như sợ gió, sợ lạnh, ngạt mũi, ho,…

Diệp Quế có nói: “Vị trí phế ở cao nhất, tà tất hại phế trước”, “ôn tà vào phần trên, đầu tiên là vào phế”. Cho nên ngoại cảm lục dâm thường trước là phạm vào phế, nhân đó mà xuất hiện chứng ngoại cảm. Nếu phế khí hư yếu không tuyên phát ra bì mao làm da lông khô ráp, lưa thưa, dẫn tới cơ năng bảo vệ của bì mao bị giảm cho nên dễ bị cảm ngoại tà.

1.4. Phế chủ thông điều thủy đạo:

Nhờ tác dụng tuyên phát và túc giáng của phế mà nước trong cơ thể được bài tiết bằng đường mồ hôi, hơi thở, nhị tiện nhưng chủ yếu bằng đường nước tiểu.

Phế khí giúp đưa nước tiểu xuống thận, tại thận nước tiểu được khí hoá 1 phần đưa xuống bàng quang để bài tiết ra ngoài. Phế khí không tuyên thông thì tiểu tiện không lợi. Trên lâm sàng bệnh nhân có biểu hiện phù thũng do phong thủy (viêm cầu thận do lạnh) được chữa bằng phương pháp tuyên phế lợi niệu.

1.5. Phế khai khiếu ra mũi, thông với họng, chủ về tiếng nói

Phế khai khiếu ra mũi: Mũi là nơi thở của phế, để thở và ngửi thông qua tác dụng của phế khí. Phế khí bình thường thì sự hô hấp điều hòa, mũi có thể hít thở và ngửi mùi bình thường. Nếu phế khí bị trở ngại như cảm ngoại tà xâm nhập thì ngạt mũi, chảy nước mũi, cánh mũi phập phồng, nước mũi chảy ra.

Phế thông với họng, chủ tiếng nói: Phế hư thì mất tiếng, bị hàn thì họng ngứa tiếng khàn; bị nhiệt thì họng đau, họng sưng; đàm trở thì họng như kéo cưa, hen xuyễn.

2. Quan hệ giữa Phế và các tạng phủ khác trong cơ thể

Phế với đại trường là quan hệ biểu lí, với tì thận là quan hệ tương sinh, với tâm can là quan hệ tương khắc.

2.1. Phế có quan hệ biểu lí với Đại trường

Đại trường có chức năng chứa đựng và bài tiết chất cặn bã của đồ ăn. Phế khí túc giáng thì công năng của Đại trường bình thường, đại tiện dễ dàng. Nếu đại tiện tích trệ thì cũng ảnh hưởng ngược lại sự túc giáng của Phế khí.

Khi trị liệu trên lâm sàng, có khi chữa bệnh của Phế lại chữa từ Đại trường. Có khi chữa bệnh Đại trường lại kèm chữa bệnh của Phế. Như chữa bệnh đại tiện khó, ngoài việc dùng thuốc thông tiện ra, còn dùng cả thuốc nhuận Phế hoặc tuyên Phế hiệu quả sẽ tốt hơn. Có một số chứng thực nhiệt ở Phế, ngoài việc thanh Phế, còn cần thông đại tiện. Kết hợp cả hai việc này thường thu được kết quả rất tốt.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Bộ Y tế yêu cầu BV Bạch Mai không điều chỉnh tăng giá khám chữa bệnh

Bộ Y tế yêu cầu BV Bạch Mai không điều chỉnh tăng giá khám chữa bệnh

Ngày 6/3, Bộ Y tế yêu cầu BV Bạch Mai không điều chỉnh tăng giá khám, chữa bệnh tại bệnh viện, kể cả các dịch vụ theo yêu cầu cho đến khi Bộ Y tế ban hành khung giá.
Bắt đầu tiêm vaccine COVID-19 từ ngày 8.3: Có thể có phản ứng sau tiêm

Bắt đầu tiêm vaccine COVID-19 từ ngày 8.3: Có thể có phản ứng sau tiêm

Những mũi vaccine AstraZeneca ngừa COVID-19 đầu tiên sẽ tiêm cho tỉnh Hải Dương, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM. Vaccine COVID-19 mới nên không tránh khỏi những phản ứng sau tiêm.
BV Bạch Mai thông báo giá khám chữa bệnh mới, có giường 'đắt như khách sạn hạng sang'

BV Bạch Mai thông báo giá khám chữa bệnh mới, có giường 'đắt như khách sạn hạng sang'

Ngày 4/3, Bệnh viện Bạch Mai cho biết Hội đồng Quản lý của Bệnh viện này đã thông qua nghị quyết về giá một số dịch vụ khám chữa bệnh tại Bệnh viện.
TP. Hải Dương: Lịch trình di chuyển của nữ sinh nghi dương tính với SARS-CoV-2

TP. Hải Dương: Lịch trình di chuyển của nữ sinh nghi dương tính với SARS-CoV-2

Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật (CDC) Hải Dương cho biết qua xét nghiệm, bước đầu xác định nữ sinh T.T.M (SN 1999, trú phường Ngọc Châu, TP Hải Dương) nghi ngờ dương tính SARS-CoV-2. Trường hợp này xét nghiệm để đi học trở lại tại Trường Đại học Lao động xã hội (Hà Nội).
Những “đại kị” khi uống sữa đậu nành

Những “đại kị” khi uống sữa đậu nành

Sữa đậu nành là thực phẩm bổ dưỡng nhưng không phải ai uống cũng tốt. Đặc biệt có những kiêng kị khi uống sữa đậu nành bạn nên biết để tránh “rước họa vào thân”.

Tin khác

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 21)

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 21)
Trong các kì trước chúng ta đã cùng tìm hiểu về các tạng Tâm, Tâm bào lạc, Can, Tì, Phế cùng với các phủ đó là Tiểu trường, Tam tiêu, Đởm, Vị và Đại trường. Trong kì này và kì sau tìm hiểu về chức năng của tạng cuối cùng trong cơ thể con người đó là tạng Thận và phủ Bàng Quang…

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa: Tuyến đầu trong phòng, chống dịch bệnh

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa: Tuyến đầu trong phòng, chống dịch bệnh
Với chức năng tham mưu và tổ chức thực hiện các hoạt động về phòng, chống dịch, bệnh truyền nhiễm; bệnh không lây nhiễm; quản lý sức khỏe cộng đồng...Những năm qua, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hoá đã chủ động xây dựng kế hoạch phòng chống dịch, giám sát tình hình dịch bệnh, chú trọng ngăn chặn bệnh qua biên giới tại cửa khẩu, bến cảng, sân bay.

Điều trị tăng huyết áp ở người cao tuổi

Điều trị tăng huyết áp ở người cao tuổi
Tăng huyết áp (THA) là khi huyết áp (HA) tâm thu 140mmHg và/hoặc HA tâm trương 90mmHg. THA được mệnh danh là kẻ giết người thầm lặng, có thể gặp ở mọi đối tượng bao gồm THA ở trẻ em, THA thai kì, THA người già. Trong đó người cao tuổi (NCT) là đối tượng chính của bệnh THA.

Y học cổ truyền quan niệm về tì vị như thế nào?

Y học cổ truyền quan niệm về tì vị như thế nào?
Từ xa xưa, trạng thái sinh lí và bệnh lí của đường tiêu hoá đã được y học cổ truyền lưu tâm nghiên cứu. Trong hệ thống cấu trúc - chức năng của cơ thể mà y học cổ truyền gọi là Tạng tượng, tì và vị là hai cơ quan có nhiều điểm gần gũi nhất với hệ thống đường tiêu hoá của y học hiện đại.

Phải bảo đảm tuyệt đối an toàn và hiệu quả sử dụng vaccine với người dân

Phải bảo đảm tuyệt đối an toàn và hiệu quả sử dụng vaccine với người dân
"Các bước đi của Bộ Y tế rất thận trọng, chắc chắn. Vaccine được đưa ra tiêm chủng phải được kiểm nghiệm, bảo đảm an toàn mặc dù được cấp phép trong tình trạng khẩn cấp"- Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long nhấn mạnh điều này tại lễ tiếp nhận tài trợ 20 tỉ đồng của Tập đoàn Vin Group cho nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng vaccine COVIVAC "Made in" Việt Nam...

Chưa có bằng chứng người đàn ông ở Bạc Liêu nhiễm SARS-CoV-2

Chưa có bằng chứng người đàn ông ở Bạc Liêu nhiễm SARS-CoV-2
Viện Pasteur TP.HCM xác nhận hiện tại chưa có bằng chứng bệnh nhân ở Bạc Liêu nhiễm SARS-CoV-2.
Xem thêm
Sáng 8/3, Việt Nam triển khai chương trình tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19 đầu tiên

Sáng 8/3, Việt Nam triển khai chương trình tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19 đầu tiên

Sáng 8/3, Chương trình Tiêm chủng Mở rộng quốc gia phối hợp với hệ thống tiêm chủng VNVC bắt đầu thực hiện tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19 tại Bệnh ...
Bộ Y tế yêu cầu BV Bạch Mai không điều chỉnh tăng giá khám chữa bệnh

Bộ Y tế yêu cầu BV Bạch Mai không điều chỉnh tăng giá khám chữa bệnh

Ngày 6/3, Bộ Y tế yêu cầu BV Bạch Mai không điều chỉnh tăng giá khám, chữa bệnh tại bệnh viện, kể cả các dịch vụ theo yêu cầu cho ...
Bắt đầu tiêm vaccine COVID-19 từ ngày 8.3: Có thể có phản ứng sau tiêm

Bắt đầu tiêm vaccine COVID-19 từ ngày 8.3: Có thể có phản ứng sau tiêm

Những mũi vaccine AstraZeneca ngừa COVID-19 đầu tiên sẽ tiêm cho tỉnh Hải Dương, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM. Vaccine COVID-19 mới ...
Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Ở người cao tuổi (NCT) mắc bệnh hen, cần hết sức đề phòng các cơn hen cấp tái phát, bởi nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn ...
Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Hít sặc là nguyên nhân thường gặp, gây nên tình trạng viêm phổi hít nặng và tử vong ở người cao tuổi. Đáng nói là tình trạng này dễ dàng ...
Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Tuổi già đồng nghĩa với cơ thể thường bị lão hóa, hệ miễn dịch giảm để cho các bệnh cơ hội có dịp phát triển.
“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

Kì 2: Điều chỉnh chế độ ăn uống
“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

Kì 1: Thay đổi nhỏ, lợi ích lớn
Vòng eo 60cm không còn là ước mơ xa xỉ

Vòng eo 60cm không còn là ước mơ xa xỉ

5 tháng sau sinh chăm chỉ đeo latex, cô bạn Thùy Dung - hotgirl Ngân hàng tự tin diện áo dài đón tết với vòng eo con kiến - 60cm
Phiên bản di động