Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 17)

Trong kì trước chúng ta cùng tìm hiểu về công năng của tạng Tì và phủ Vị với sức khỏe con người, so sánh chúng với chức năng của tuyến Tụy và Dạ dày trong y học hiện đại. Trong kì này và kì sau, sẽ cùng tìm hiểu về công năng của tạng Phế với sức khỏe con người…
D. Công năng tạng Phế với sức khỏe con người

Phế nằm ở thượng tiêu, chủ khí, chủ hô hấp, chủ việc tuyên phát và túc giáng, bên ngoài chủ bì mao, khai khiếu ở mũi, phía trên liền với cuống họng. Phế có quan hệ biểu lí với đại trường.

1. Chức năng của tạng Phế

1.1. Phế chủ khí, chủ hô hấp:

Phế là nơi trao đổi khí: Hít thanh khí, thải trọc khí nên nói phế chủ hô hấp.

Phế chủ khí bởi vì phế có liên quan đến tông khí, tông khí được tạo thành do khí của đồ ăn được đưa lên từ tì vị hợp với khí trời do phế đưa vào, sau đó tông khí được đưa vào tâm mạch để đẩy huyết đi toàn thân nuôi dưỡng cơ thể.

Phế khí bình thường thì hô hấp thông suốt, hít thở bình thường. Phế khí hư thì thở ngắn, gấp, tiếng phát ra nhỏ yếu, người mệt mỏi không có sức; khí úng thì làm cho xuyễn tức, ngực tức hoặc đau, khí nghịch thì sinh ho, nặng thì ho ra máu

1.2. Phế chủ tuyên phát và túc giáng:

Tuyên phát: Có nghĩa là thúc đẩy. Sự tuyên phát của phế được gọi tắt là tuyên phế là sự thúc đẩy khí huyết, tân dịch phân bố ra toàn thân, bên trong đi vào các tạng phủ kinh lạc, ngoài đi ra bì mao cơ nhục. Nếu phế khí không tuyên phát sẽ gây ứ trệ và có triệu chứng tức ngực, ngạt mũi, khó thở.

Túc giáng: Là đưa phế khí đi xuống (thuận). Nếu phế khí nghịch lên trên uất tại phế sẽ có triệu chứng khó thở, ho, xuyễn tức.

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 17)

1.3. Phế chủ bì mao:

Bì mao là phần ngoài cùng của cơ thể, nó bao gồm da, lông, tuyến mồ hôi. Đây cũng là nơi ngoại tà xâm nhập vào cơ thể. Nhờ sự tuyên phát của phế mà chất dinh dưỡng được đem đến đầy đủ cho bì mao. Vệ khí cũng tuyên phát ra bì mao để bảo vệ cơ thể, chống lại sự xâm nhập của ngoại tà. Vì vậy khi có bệnh ở phần biểu thường thấy xuất hiện các triệu chứng ở vệ và phế phối hợp với nhau như ngoại cảm phong hàn có các biểu hiện như sợ gió, sợ lạnh, ngạt mũi, ho,…

Diệp Quế có nói: “Vị trí phế ở cao nhất, tà tất hại phế trước”, “ôn tà vào phần trên, đầu tiên là vào phế”. Cho nên ngoại cảm lục dâm thường trước là phạm vào phế, nhân đó mà xuất hiện chứng ngoại cảm. Nếu phế khí hư yếu không tuyên phát ra bì mao làm da lông khô ráp, lưa thưa, dẫn tới cơ năng bảo vệ của bì mao bị giảm cho nên dễ bị cảm ngoại tà.

1.4. Phế chủ thông điều thủy đạo:

Nhờ tác dụng tuyên phát và túc giáng của phế mà nước trong cơ thể được bài tiết bằng đường mồ hôi, hơi thở, nhị tiện nhưng chủ yếu bằng đường nước tiểu.

Phế khí giúp đưa nước tiểu xuống thận, tại thận nước tiểu được khí hoá 1 phần đưa xuống bàng quang để bài tiết ra ngoài. Phế khí không tuyên thông thì tiểu tiện không lợi. Trên lâm sàng bệnh nhân có biểu hiện phù thũng do phong thủy (viêm cầu thận do lạnh) được chữa bằng phương pháp tuyên phế lợi niệu.

1.5. Phế khai khiếu ra mũi, thông với họng, chủ về tiếng nói

Phế khai khiếu ra mũi: Mũi là nơi thở của phế, để thở và ngửi thông qua tác dụng của phế khí. Phế khí bình thường thì sự hô hấp điều hòa, mũi có thể hít thở và ngửi mùi bình thường. Nếu phế khí bị trở ngại như cảm ngoại tà xâm nhập thì ngạt mũi, chảy nước mũi, cánh mũi phập phồng, nước mũi chảy ra.

Phế thông với họng, chủ tiếng nói: Phế hư thì mất tiếng, bị hàn thì họng ngứa tiếng khàn; bị nhiệt thì họng đau, họng sưng; đàm trở thì họng như kéo cưa, hen xuyễn.

2. Quan hệ giữa Phế và các tạng phủ khác trong cơ thể

Phế với đại trường là quan hệ biểu lí, với tì thận là quan hệ tương sinh, với tâm can là quan hệ tương khắc.

2.1. Phế có quan hệ biểu lí với Đại trường

Đại trường có chức năng chứa đựng và bài tiết chất cặn bã của đồ ăn. Phế khí túc giáng thì công năng của Đại trường bình thường, đại tiện dễ dàng. Nếu đại tiện tích trệ thì cũng ảnh hưởng ngược lại sự túc giáng của Phế khí.

Khi trị liệu trên lâm sàng, có khi chữa bệnh của Phế lại chữa từ Đại trường. Có khi chữa bệnh Đại trường lại kèm chữa bệnh của Phế. Như chữa bệnh đại tiện khó, ngoài việc dùng thuốc thông tiện ra, còn dùng cả thuốc nhuận Phế hoặc tuyên Phế hiệu quả sẽ tốt hơn. Có một số chứng thực nhiệt ở Phế, ngoài việc thanh Phế, còn cần thông đại tiện. Kết hợp cả hai việc này thường thu được kết quả rất tốt.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Theo dòng sự kiện

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Hà Tĩnh: Ghi nhận thêm 11 ca dương tính với SARS-CoV-2

Hà Tĩnh: Ghi nhận thêm 11 ca dương tính với SARS-CoV-2

Sáng 13/6, tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Tĩnh, tỉnh này đã ghi nhận thêm 11 trường hợp dương tính với SARS-CoV-2 tại Lộc Hà, Hương Sơn và TP Hà Tĩnh.
Thanh niên Bình Phước ủng hộ, gắn kết cùng Campuchia phòng chống dịch Covid -19

Thanh niên Bình Phước ủng hộ, gắn kết cùng Campuchia phòng chống dịch Covid -19

Này 9/6/2021, Tỉnh đoàn - Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tỉnh Bình Phước phối hợp cùng Huyện ủy, UBND huyện Bù Gia Mập trao các phần quà trị giá hơn 100 triệu đồng vận động từ các doanh nghiệp để “tiếp sức” huyện Ô Răng, tỉnh Mondulkiri (Vương quốc Campuchia) trong mùa dịch Covid -19.
Bệnh viện FV tặng trang thiết bị y tế trị giá 1 tỉ đồng cho công tác phòng chống dịch Covid - 19

Bệnh viện FV tặng trang thiết bị y tế trị giá 1 tỉ đồng cho công tác phòng chống dịch Covid - 19

Với mong muốn được góp sức, sát cánh cùng ngành Y tế trong công tác phòng chống dịch Covid-19, ngày8/6, Bệnh viện FV đã trao tặng trang thiết bị và máy móc phục vụ Thường trực Ban chỉ đạo công tác chống dịch Covid-19 trị giá 1 tỉ đồng.
Tỉnh Bình Định: Bệnh Viện Đa khoa Hòa Bình khẳng định vị trí trong mọi hoàn cảnh

Tỉnh Bình Định: Bệnh Viện Đa khoa Hòa Bình khẳng định vị trí trong mọi hoàn cảnh

Bệnh viện Đa khoa Hòa Bình đóng trên địa bàn TP Quy Nhơn, tỉnh Bình Định; chính thức đi vào hoạt động từ đầu năm 2002. Những năm đầu thành lập, bệnh viện gặp nhiều khó khăn thách thức, tưởng chừng không thể tiếp tục tồn tại và phát triển. Song với sự quan tâm của cấp trên; sự chỉ đạo quyết liệt của Sở Y tế và sự nỗ lực của cán bộ, nhân viên Bệnh viện; nhờ đó mà Bệnh viện đa khoa Hòa Bình tầng bước khởi sắc, phát triển; khám và điều trị cho người bệnh ở địa phương ngày một tốt hơn
Nhà máy trong KCN có ca dương tính COVID-19, tỉnh Bắc Ninh tăng tốc truy vết

Nhà máy trong KCN có ca dương tính COVID-19, tỉnh Bắc Ninh tăng tốc truy vết

Liên quan đến ca mắc COVID-19 tại nhà máy, công ty TNHH AAC Technologies Việt Nam (KCN Quế Võ), UBND tỉnh Bắc Ninh đã yêu cầu Sở Y tế chủ trì thực hiện truy vết, sàng lọc đối với F0, F1, F2; cách ly y tế theo quy định.

Tin khác

TP Hồ Chí Minh: Cập nhật hàng trăm điểm dịch tễ được khoanh vùng, cách ly

TP Hồ Chí Minh: Cập nhật hàng trăm điểm dịch tễ được khoanh vùng, cách ly
TP Hồ Chí Minh đã thực hiện giãn cách xã hội theo Chỉ thị 15 và nâng cao một số biện pháp phòng dịch. Riêng quận Gò Vấp và phường Thạnh Lộc thuộc quận 12 áp dụng cách ly xã hội theo Chỉ thị 16. Đến nay, TP Hồ Chí Minh đã cập nhật 164 điểm dịch tễ khoanh vùng, cách ly, phong tỏa trên nhiều quận, huyện thuộc thành phố.

Cần lưu ý khi ăn 6 loại thực phẩm bổ dưỡng này để tránh gây hại cho cơ thể

Cần lưu ý khi ăn 6 loại thực phẩm bổ dưỡng này để tránh gây hại cho cơ thể
Một số loại thức ăn được xếp vào hàng "siêu thực phẩm" bởi hàm lượng giá trị dinh dưỡng cao mà chúng mang đến cho cơ thể con người. Tuy nhiên, khi người cao tuổi sử dụng các loại thực phẩm này cũng cần có chế độ ăn điều độ, không nên dùng quá nhiều trong khẩu phần ăn hàng ngày để tránh những tác dụng "ngược" cho sức khỏe.

Mướp đắng và những lợi ích tuyệt vời đối với sức khỏe

Mướp đắng và những lợi ích tuyệt vời đối với sức khỏe
Bổ sung mướp đắng vào thực đơn ăn uống giúp giảm lượng Cholesterol, tăng cường miễn dịch, bổ gan... đây cũng là thực phẩm giàu chất xơ và Vitamin K có lợi cho sức khỏe.

Lợi ích của thức dậy sớm

Lợi ích của thức dậy sớm
Dậy sớm đồng nghĩa với việc bạn không phải vội vã, tất bật sợ không kịp giờ, hoặc có thể dành riêng cho mình một chút thời gian yên tĩnh ở văn phòng. Dậy sớm không phải là điều dễ dàng, thậm chí đối với những người quen dậy sớm nhưng thỉnh thoảng không thể cưỡng lại sự quyến rũ của giấc ngủ. Sau đây là 10 lợi ích của dậy sớm.

Khám chữa bệnh tư vấn trực tuyến miễn phí cho NCT

Khám chữa bệnh tư vấn trực tuyến miễn phí cho NCT
Sự phát triển của khoa học công nghệ, cùng với tiến bộ rất đáng ghi nhận của năng lực y tế trong nước cho phép hoạt động khám chữa bệnh ngày càng trở nên linh hoạt hơn mà vẫn bảo đảm tính hiệu quả. Trong tình hình dịch bệnh Covid-19 đang diễn biến phức tạp, Đông y gia truyền Thọ Xuân Đường triển khai chương trình đối thoại trực tuyến miễn phí giữa người bệnh với Hội đồng Chuyên gia tư vấn uy tín ngay tại nhà…
Xem thêm
Hà Tĩnh: Ghi nhận thêm 11 ca dương tính với SARS-CoV-2

Hà Tĩnh: Ghi nhận thêm 11 ca dương tính với SARS-CoV-2

Sáng 13/6, tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Tĩnh, tỉnh này đã ghi nhận thêm 11 trường hợp dương tính với SARS-CoV-2 tại Lộc Hà, Hương ...
Thanh niên Bình Phước ủng hộ, gắn kết cùng Campuchia phòng chống dịch Covid -19

Thanh niên Bình Phước ủng hộ, gắn kết cùng Campuchia phòng chống dịch Covid -19

Tỉnh Đoàn - Hội LHTN Việt Nam tỉnh Bình Phước phối hợp cùng Huyện ủy - UBND huyện Bù Gia Mập trao các phần quà trị giá hơn 100 triệu ...
Bệnh viện FV tặng trang thiết bị y tế trị giá 1 tỉ đồng cho công tác phòng chống dịch Covid - 19

Bệnh viện FV tặng trang thiết bị y tế trị giá 1 tỉ đồng cho công tác phòng chống dịch Covid - 19

Với mong muốn được góp sức, sát cánh cùng ngành Y tế trong công tác phòng chống dịch Covid-19, ngày 8.6.2021, Bệnh viện FV đã trao tặng trang thiết bị ...
Nghe kém ở người cao tuổi và cách khắc phục hiệu quả

Nghe kém ở người cao tuổi và cách khắc phục hiệu quả

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), lão thính là một vấn đề về sức khỏe phổ biến ở người cao tuổi nhưng lại không được quan tâm đúng ...
Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Theo quy luật tự nhiên, sự phát triển của con người tới khoảng 25 tuổi thì dừng lại, sau đó chuyển dần sang xu hướng thoái hóa. Đã là quy ...
Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Ở người cao tuổi (NCT) mắc bệnh hen, cần hết sức đề phòng các cơn hen cấp tái phát, bởi nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn ...
Cần lưu ý khi ăn 6 loại thực phẩm bổ dưỡng này để tránh gây hại cho cơ thể

Cần lưu ý khi ăn 6 loại thực phẩm bổ dưỡng này để tránh gây hại cho cơ thể

Một số loại thức ăn được xếp vào hàng "siêu thực phẩm" bởi hàm lượng giá trị dinh dưỡng cao mà chúng mang đến cho cơ thể con người. Tuy ...
Mướp đắng và những lợi ích tuyệt vời đối với sức khỏe

Mướp đắng và những lợi ích tuyệt vời đối với sức khỏe

Bổ sung mướp đắng vào thực đơn ăn uống giúp giảm lượng Cholesterol, tăng cường miễn dịch, bổ gan... đây cũng là thực phẩm giàu chất xơ và Vitamin K ...
Lợi ích tuyệt vời của dưa chuột đối với sức khỏe

Lợi ích tuyệt vời của dưa chuột đối với sức khỏe

Dưa chuột là loại quả quen thuộc ngày hè. Ăn dưa chuột thường xuyên là cách giúp giải nhiệt, thải độc, làm đẹp da và hỗ trợ giảm huyết áp ...
Phiên bản di động