Cây tầm xuân làm thuốc

Không biết vì sao loại hoa này lại mang tên “tầm xuân”, phải chăng là vì hoa cứ tìm (tầm) mùa Xuân mà khai bông khoe sắc. Trong dân gian, tầm xuân còn có nhiều tên khác như thích hoa, bạch tàn hoa, thích mi, ngưu cức, tường mi, thập tỉ muội, thất tỉ muội, dã tường vi, hoà thượng đầu..., tên khoa học là Rosa multiflora Thunb, thuộc họ Hoa Hồng Rosaceae. Tầm xuân mọc thành bụi, lá kép lông chim, thân nhiều gai, hoa 5 cánh nhỏ bé nhưng khá đẹp với nhiều màu sắc khác nhau như hồng, đỏ, trắng, vàng...

Thực ra, tầm xuân là loại cây mọc hoang dại, nhưng vì hoa tuy mỏng manh mà diễm lệ nên ở một số nơi người ta còn trồng để làm cảnh. Hơn nữa, trong y học cổ truyền phương Đông, tầm xuân còn là một vị thuốc khá độc đáo. Trong sách Bản thảo cương mục, nhà dược học vĩ đại Lí Thời Trân đã bàn đến tính vị, công dụng chữa bệnh của tầm xuân và Ông cho rằng loại hoa có màu trắng là tốt hơn cả. Dân gian thường thu hái hoa, quả, cành và rễ tươi hoặc khô để làm thuốc. Theo quan niệm của y học cổ truyền, tầm xuân có công dụng thanh nhiệt lợi thấp, trừ phong, hoạt huyết chỉ huyết, giải độc giảm đau, thường được dùng để chữa các chứng bệnh như hoàng đản, thuỷ thũng, lị tật, tiêu khát, bĩ tích, đái dầm ở trẻ em... Tuỳ theo từng bộ phận của tầm xuân mà tác dụng chữa bệnh cũng có những đặc điểm khác nhau.

Hoa

Thường được thu hái vào mùa Xuân và mùa hạ, dùng để chữa các chứng bệnh như: (1) Cảm nắng, cảm nóng vào mùa hạ có các triệu chứng tức ngực, buồn nôn và nôn, có thể có nôn ra máu, môi khô miệng khát, chán ăn, mệt mỏi dùng hoa tầm xuân 3 - 9g sắc uống hoặc hoa tầm xuân 5g, thiên hoa phấn 10g, sinh thạch cao 30g, mạch môn 15g, sắc uống hoặc hoa tầm xuân 10g và hoa đậu ván trắng 10, hãm với nước sôi, chế thêm một chút đường phèn, uống thay trà (2) Nôn ra máu và chảy máu cam dùng hoa tầm xuân 6g, bạch cập 15g và rễ cỏ tranh 30g, sắc uống. (3) Ngược tật (sốt rét) dùng hoa tầm xuân sắc uống thay trà. (4) Bướu tuyến giáp dùng hoa tầm xuân 5g, hoa hậuphác 5g, hoa chỉ xác 5g và hoa hồng 5g, sắc uống. (5) Đái đường và viêm loét niêm mạc miệng mạn tính dùng sương đọng trên hoa tầm xuân vào buổi sớm 30 ml pha chut nước ấm uống hằng ngày.

Cây tầm xuân làm thuốc

Được thu hái quanh năm, có tác dụng sinh cơ và làm liền nhanh vết thương. Ví dụ: (1) Ung nhọt làm mủ chưa loét dùng lá tầm xuân sấy khô tán bột, trộn với mật ong và dấm đắp lên tổn thương. (2) Viêm loét chi dưới dùng lá tầm xuân không kể liều lượng nấu nước rửa vết thương. (3) Nhọt độc sưng nề nhiều dùng lá và cành non tầm xuân rửa sạch, giã nát với một chút muối ăn rồi đắp lên tổn thương.

Rễ

Vị đắng hơi sáp, tính bình, có công dụng thanh nhiệt lợi thấp, trừ phong, hoạt huyết và giải độc, được dùng để chữa nhiều chứng bệnh như: (1) Liệt mặt và di chứng liệt nửa người do cao huyết áp dùng rễ tầm xuân 15 - 30g sắc uống. (2) Chảy máu cam mạn tính dùng vỏ rễ tầm xuân 60g hầm với thịt vịt già ăn. (3) Ghẻ về mùa hè dùng rễ tầm xuân tươi sắc uống thay trà. (4) Đau răng và viêm loét miệng dùng rễ tầm xuân sắc uống hoặc ngậm. (5) Viêm khớp, liệt bại nửa người, kinh nguyệt không đều, khí hư và tiểu tiện không tự chủ dùng rễ tầm xuân 15 - 30g sắc uống. (6) Hoàng đản (vàng da do nhiều nguyên nhân) dùng rễ tầm xuân 15 - 24g hầm với 60g thịt lợn nạc, chế thêm một chút rượu vang, chia ăn vài lần trong ngày. (7) Đái dầm trẻ em, người già đi tiểu đêm nhiều lần dùng rễ tầm xuân 30g sắc uống hoặc hầm với thịt lợn ăn. (8) Phế ung (áp xe phổi) dùng rễ tầm xuân 15g, hạt bí đao 30g, ý dĩ 30g, sắc uống. (9) Thương tổn do trật đả và trĩ xuất huyết dùng rễ tầm xuân tươi 30g rửa sạch, giã vắt nước cốt uống. (10) Vết thương chảy máu dùng rễ tầm xuân lượng vừa đủ, sấy khô tán bột rắc vào tổn thương, cũng có thể trộn với dầu vừng để đắp. (11) Rong huyết dùng rễ tầm xuân 30g, ngải cứu già đốt tồn tính 10g, cỏ nhọ nồi 30g, tiên hạc thảo 30g, sắc uống hằng ngày. (12) Bỏng dùng rễ tầm xuân tươi nấu nước rửa hằng ngày hoặc bột rễ tầm xuân trộn với dầu vừng đắp.

Theo kết quả nghiên cứu dược lí học hiện đại, thành phần chủ yếu của rễ tầm xuân có anpha - Sitosterol, beta - Dyhydroxy ursolic acid, Triterpenic acid, Cachoa extract... Dịch chiết có tác dụng chống đông máu, bảo hộ cơ tim, làm giảm cholesterol, triglycerid và lipoprotein huyết thanh.

Quả

Vị chua, tính ấm, thu hái vào lúc chín, sấy hoặc phơi khô làm thuốc, có công dụng lợi tiểu thanh nhiệt, hoạt huyết giải độc. Được dùng để chữa các chứng bệnh như: (1) Phù do viêm thận dùng quả tầm xuân 3 - 6g, hồng táo 3 quả sắc uống hoặc quả tầm xuân 20g, đại hoàng 3g, sắc chia uống 3 lần trong ngày. (2) Tiểu tiện khó khăn dùng quả tầm xuân 10g, mã đề 30g và biển súc 30g, sắc uống. (3) Đau bụng khi hành kinh dùng quả tầm xuân 120g sắc lấy nước hoà thêm một chút đường và rượu vang uống ấm. (4) Táo bón dùng quả tầm xuân 10g, đại hoàng 3g, sắc uống.

Sự tích hoa tầm xuân là một câu chuyện rất cảm động về tình cảm chị em: Ngày xưa, có hai chị em mồ côi cha mẹ từ nhỏ. Hằng ngày cô chị phải vào rừng chặt củi bán lấy tiền nuôi em. Một hôm, nhân lúc cô chị đi vắng, một con quỷ đã bắt cậu em, cho vào lồng và treo lên cành cây cao được bao quanh một loại dây leo có rất nhiều gai. Cô chị vì quá thương em nên chẳng quản gai sắc cào nát da thịt đã dũng cảm bám dây leo lên cứu cậu em trai của mình. Những giọt máu đào của cô chị rơi đến đâu thì tự biến thành những chùm hoa làm đẹp cho dây leo đến đấy. Có lẽ vì vậy, người đời sau còn gọi hoa tầm xuân là hoa Chị Em (Tỉ muội). Biết được điều này, người ta hẳn đã quý tầm xuân vì giá trị làm thuốc mà lại còn thêm yêu loài hoa này vì vẻ đẹp của giá trị tinh thần

BS Hoàng Khánh Toàn
(Nguyên Chủ nhiệm Khoa YHCT Bệnh viện Trung ương Quân đội 108)

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Dấu hiệu nhận biết trẻ mắc tay chân miệng

Dấu hiệu nhận biết trẻ mắc tay chân miệng

Bệnh tay chân miệng chủ yếu do nhóm virus đường ruột Enterovirus gây nên, thường gặp nhất là Coxsackie A16 và Enterovirus typ 71 (EV71).
Thu hồi dung dịch vệ sinh phụ nữ tinh dầu gừng

Thu hồi dung dịch vệ sinh phụ nữ tinh dầu gừng

Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) vừa ban hành Quyết định số 4227/QLD-MP về việc đình chỉ lưu hành, thu hồi mỹ phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng.
Xử phạt 455 triệu đồng 9 doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm chức năng

Xử phạt 455 triệu đồng 9 doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm chức năng

Ngày 24/5, Cục An toàn Thực phẩm, Bộ Y tế công bố 9 doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm chức năng vi phạm quy định về quảng cáo, vệ sinh an toàn thực phẩm, tổng số tiền xử phạt 455 triệu đồng.
Nhận diện các bệnh ngoài da thường gặp và cách phòng ngừa

Nhận diện các bệnh ngoài da thường gặp và cách phòng ngừa

Da là cơ quan có diện tích lớn nhất trên cơ thể, là bộ phận phải tiếp xúc trực tiếp với môi trường bên ngoài và được coi như “hàng rào” giúp bảo vệ các bộ phận bên trong, tránh những tác nhân như virus, vi khuẩn gây hại cho cơ thể. Vì vậy, da chính là “đất sống” của nhiều loài vi sinh vật, bao gồm cả vi khuẩn, virus, nấm, kí sinh…
Kiểm soát đường huyết như thế nào?

Kiểm soát đường huyết như thế nào?

Đường (hay còn gọi là glucose máu) là nguồn năng lượng chính của cơ thể, đồng thời cũng là nguồn nhiên liệu rất quan trọng và cần thiết cho các cơ quan, đặc biệt hệ thần kinh và tổ chức não bộ. Trong máu luôn có một lượng đường nhất định, nếu lượng đường này thường xuyên cao sẽ dẫn tới bệnh đái tháo đường. Do vậy, cần theo dõi đường huyết để có những giải pháp hiệu quả phòng ngừa bệnh tật, nhất là đối với NCT.

Tin khác

Số ca mắc sốt xuất huyết ở khu vực phía Nam ngày càng gia tăng

Số ca mắc sốt xuất huyết ở khu vực phía Nam ngày càng gia tăng
Tại nhiều nơi trên cả nước, số ca mắc sốt xuất huyết đang tăng cao, nhất là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Ngộ độc quả muồng tây dẫn đến teo cơ, liệt toàn thân

Ngộ độc quả muồng tây dẫn đến teo cơ, liệt toàn thân
Trung tâm Chống độc - Bệnh viện Bạch Mai, đang điều trị cho 2 bệnh nhân bị ngộ độc quả muồng tây dẫn đến teo cơ, liệt toàn thân. Điều đáng cảnh báo là loại cây này được khuyên dùng như 1 bài thuốc để chữa bệnh nhưng thực chất đây là loại cây độc, đã trực tiếp gây tử vong trên người và động vật.

Việt Nam theo dõi sát sao, giám sát chặt bệnh đậu mùa khỉ

Việt Nam theo dõi sát sao, giám sát chặt bệnh đậu mùa khỉ
Theo thông báo của Tổ chức Y tế thế giới, tính đến ngày 21/5, đã có 92 ca bệnh đậu mùa khỉ được xác nhận và 28 ca nghi nhiễm được báo cáo ở 12 quốc gia.

Đình chỉ lưu hành và thu hồi toàn quốc lô sản phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Đình chỉ lưu hành và thu hồi toàn quốc lô sản phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng
Vừa qua, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) thông báo đình chỉ lưu hành, thu hồi mỹ phẩm toàn quốc lô dung dịch vệ sinh phụ nữ Tulise 100ml và Sữa rửa tay sạch khuẩn Dr. Clean Hương dâu do sản phẩm mỹ phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng.

Chăm sóc hệ tiêu hóa giúp tạo nên "thành trì" hệ miễn dịch

Chăm sóc hệ tiêu hóa giúp tạo nên "thành trì" hệ miễn dịch
Nếu coi hệ miễn dịch như một thành trì giúp cơ thể phòng chống bệnh tật thì dinh dưỡng chính là nguyên liệu xây nên thành trì đó thông qua quá trình chuyển hóa của cơ thể – đó là chia sẻ của GS.TS Lê Danh Tuyên, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

Hướng dẫn mới nhất của Bộ Y tế về việc tự chăm sóc sau mắc COVID-19

Hướng dẫn mới nhất của Bộ Y tế về việc tự chăm sóc sau mắc COVID-19
Mới đây, Bộ Y tế đã ban hành Hướng dẫn Phục hồi chức năng và tự chăm sóc các bệnh có liên quan sau mắc COVID-19 (hậu COVID-19).
Xem thêm
Dấu hiệu nhận biết trẻ mắc tay chân miệng

Dấu hiệu nhận biết trẻ mắc tay chân miệng

Bệnh tay chân miệng chủ yếu do nhóm virus đường ruột Enterovirus gây nên, thường gặp nhất là Coxsackie A16 và Enterovirus typ 71 (EV71).
Nhận diện các bệnh ngoài da thường gặp và cách phòng ngừa

Nhận diện các bệnh ngoài da thường gặp và cách phòng ngừa

Da là cơ quan có diện tích lớn nhất trên cơ thể, là bộ phận phải tiếp xúc trực tiếp với môi trường bên ngoài và được coi như “hàng rào” giúp bảo vệ các bộ phận bên trong, tránh những tác nhân như virus, vi khuẩn gây hại cho cơ thể. Vì vậy, da chính là “đấ
Số ca mắc sốt xuất huyết ở khu vực phía Nam ngày càng gia tăng

Số ca mắc sốt xuất huyết ở khu vực phía Nam ngày càng gia tăng

Tại nhiều nơi trên cả nước, số ca mắc sốt xuất huyết đang tăng cao, nhất là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Kiểm soát đường huyết như thế nào?

Kiểm soát đường huyết như thế nào?

Đường (hay còn gọi là glucose máu) là nguồn năng lượng chính của cơ thể
Đình chỉ lưu hành và thu hồi toàn quốc lô sản phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Đình chỉ lưu hành và thu hồi toàn quốc lô sản phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Vừa qua, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) thông báo đình chỉ lưu hành, thu hồi mỹ phẩm toàn quốc lô dung dịch vệ sinh phụ nữ Tulise 100ml và Sữa rửa tay sạch khuẩn Dr. Clean Hương dâu do sản phẩm mỹ phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng.
Thu hồi 5 sản phẩm không đảm bảo an toàn của Công ty TNHH sản xuất - Y dược phẩm Vĩnh Điển

Thu hồi 5 sản phẩm không đảm bảo an toàn của Công ty TNHH sản xuất - Y dược phẩm Vĩnh Điển

Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) vừa ban hành Quyết định thu hồi 5 sản phẩm thực phẩm không đảm bảo an toàn được sản xuất tại Công ty TNHH sản xuất - Y dược phẩm Vĩnh Điển (địa chỉ tại điểm công nghiệp Đan Phượng, xã Đan Phượng, huyện Đan Phượng, Hà Nội).
Kiểm soát đường huyết như thế nào?

Kiểm soát đường huyết như thế nào?

Đường (hay còn gọi là glucose máu) là nguồn năng lượng chính của cơ thể
Ngộ độc quả muồng tây dẫn đến teo cơ, liệt toàn thân

Ngộ độc quả muồng tây dẫn đến teo cơ, liệt toàn thân

Trung tâm Chống độc - Bệnh viện Bạch Mai, đang điều trị cho 2 bệnh nhân bị ngộ độc quả muồng tây dẫn đến teo cơ, liệt toàn thân. Điều đáng cảnh báo là loại cây này được khuyên dùng như 1 bài thuốc để chữa bệnh nhưng thực chất đây là loại cây độc, đã trực tiếp gây tử vong trên người và động vật.
Đình chỉ lưu hành và thu hồi toàn quốc lô sản phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Đình chỉ lưu hành và thu hồi toàn quốc lô sản phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Vừa qua, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) thông báo đình chỉ lưu hành, thu hồi mỹ phẩm toàn quốc lô dung dịch vệ sinh phụ nữ Tulise 100ml và Sữa rửa tay sạch khuẩn Dr. Clean Hương dâu do sản phẩm mỹ phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng.
Phiên bản di động